stri

History of Bhagavatam – Chirag Patel

History of Shrimad Bhagavatam – Chirag Patel

 

naimishhaaraNya (present day Sitapur district in Uttar Pradesh State of India) was the forest where rushi (sage) shaunaka asked narrator suta of bhagavata. It was on the bank of river gomati. There were some 88,000 rushis gathered there.

 

vyasa rushi wrote bhagavata which is one of 18 major puranas. His son shuka narrated bhagavata to raja (king) parikshita. Afterwards, shuka lived on one bank of river narmada (present state of Gujarat in India) and vyasa lived on the other bank.

 

There are total 18,000 shlokas (stanza) in bhagavata. The whole book is written as poem. It is divided into 12 skandhas (booklets). Every booklet has adhyaayas (chapters) with many shlokas. There are various chhandas (meters) – more than 35, used in this book. Some chhandas used : shaardoolavikreeDita (first 1-1-1 and last 12-13-19), vasantatilakaa, mandaakraantaa, lalita, aaryaa, narkuTam, anushhTupa, indravajra, upendravajra, vanshastha, svaagataa, pramaaNika, shaalinee, staaviNee, ruchiraa, mattamayoora etc.

 

There are 84 stutis (praises) in the book. There are many upadeshas (teachings) in the book. Some important ones : kapila to mother devahuti (booklet 3), sanatkumaaras’ (booklet 4), rushabhadeva’s and jadabharata‘s (booklet 5), jiva‘s to king chitraketu (booklet 6),  hiraNyakashipu to family members and prahlaada to friends (booklet 7), krushNa to devotee uddhava (booklet 11). Lord krushNa‘s teachings to his friend and devotee uddhava is the best of all.

 

satyam param dheemahi – we meditate upon the utmost truth. This is in the very first shloka and in the last shloka of bhagavata. The goal of bhagavata is to find the truth.

 

Let us begin our journey in search of that eternal truth.

stri

Preface to Bhagavatam – Chirag Patel

Preface to Bhagavatam – Chirag Patel

Namaste!

I was reading The Grand Design by respected Mr Stephen Hawking. He was suggesting that in olden times, philosophy was basis of scientific discoveries. But, in modern times, philosophy has stopped contributing and aligning with scientific discoveries. For recent centuries, philosophy has evolved into theoretical realms. Philosophy is no longer influential force on human life.

Indian scriptures and philosophy is still in practice in modern India and in Indians across the world. People still follow ancient doctrines today unlike the then contemporary cultures (if there ever were). That means those principles and philosophies are as relevant today as they were in ancient times. So, there is some eternal aspect in these philosophies.

There are many commentaries written on Indian philosophical scriptures. This is my attempt to evaluate ancient mind with modern approach. I would like to attempt philosophical avenues of ancient mind into practical life today.

This is the first book in a series of books on the subject. What is better than Shrimad Bhagavatam to begin with! This book has influenced numerous people over millennia. This is my tribute to universal mind. The original text is written in ancient language Sanskrut(Sanskrit). I have made attempt to translate typical words into English to the most truthful manner per my capacity.

I dedicate this series to all who touched me in this life, in previous lives and next lives if any.

May eternal truth flow thru everyone’s mind to ignite yearning so that all experience the one and the truth!

stri

INRANGE – Chirag Patel Aug 22, 2000

INRANGE – Chirag Patel Aug 22, 2000

In this beautiful place, all we unite and work.
Nightingales chirp here near Mount Laurel.
Road is full of rocks yet inspires to be supreme.
Actions, like water, flow through these rocks.
Nothingness gets realistic foundation mass here.
Ground of hopes and land of attainments, this;
Establishes in our hearts, inveterate relation, truly.

stri

પાયાનું ઘડતર – ચિરાગ પટેલ Dec 25, 2006

પાયાનું ઘડતર – ચિરાગ પટેલ Dec 25, 2006

થોડા સમય પહેલા એક સરસ પુસ્તક વાંચવામાં આવ્યું – The Monk Who Sold His Ferrari by Robin Sharma. થોડું જુનું પુસ્તક છે, પરંતુ એમાં લખેલી બાબતો હંમેશા પ્રસ્તુત છે, તેથી એનો સારાંશ મેં અહીં મુકવાનો પ્રયત્ન કર્યો છે. સારાંશમાં મેં જો કે મારો પોતાનો અભિપ્રાય અને અર્થઘટન ઉમેર્યા છે.

મૂળ પુસ્તક ખૂબ જ રસપ્રદ શૈલીમાં એક વાર્તા સ્વરૂપે રજુ થયું છે. એમાં એક ખૂબ જ નામાંકિત વકીલ, સફળ વકીલ તેના જીવનમાં આવેલ રોચક વળાંક વિશે એક મિત્ર વકીલને સમજાવે છે. એ પોતાના અનુભાવો અને સમજણોને એક નવી દ્રષ્ટિએ મૂલવે છે અને નવા સિધ્ધાંતો જીવનમાં પ્રસ્થાપિત કેવી રીતે કરવા તેનું વિસ્તૃત વર્ણન કરે છે. લેખક શર્માએ ભારતીય સંસ્કાર અને જીવનમૂલ્યોને આ વાર્તા દ્વારા સમજાવવા કોશિશ કરી છે. મારી દ્રષ્ટિએ આ સિધ્ધાંતો આપણે દરેક જાણીએ છીએ. આપણી પાસે ઘણો મોટો આધ્યાત્મિક અને તત્વ/સત્વ ચિંતનનો ખજાનો છે. પરંતુ, ખેદની વાત એ છે કે આપણે એ બધું ભૂલી ગયા છે. ભારતની આર્થિક પ્રગતિમાં એ બધાં મૂલ્યોનું સતત ધોવાણ થતું ચાલ્યું છે. યુવાવર્ગ સવાયો અમેરિકન થઇ રહ્યો છે, અને એમાં ગૌરવ અનુભવે છે. આવું થવાના ઘણાં બધાં કારણો છે, પરંતુ એ બધી ચર્ચા ફરી ક્યારેક કોઇ લેખમાં કરીશું.

પુસ્તકમાં વર્ણવેલાં સાત પાયાનાં સિધ્ધાંતો:

1. મનને કેળવો

મનનો સ્વભાવ છે, એને મળતી માહિતીનું પૃથક્કરણ. અને મનને નિરંતર કોઇને કોઇ માહિતી મળ્યા જ કરતી હોય છે. આપણી બધી ઇંદ્રિયો, અવયવો હરહંમેશ એમનું કાર્ય બજાવતી હોય છે. હર એક પળ આપણે આપણી જાણ બહાર કે આપણી જાણમાં કોઇને કોઇ કાર્ય કરતાં જ હોઇએ છીએ. મન મર્કટ એમાં જ અટવાયા કરતું હોય છે. જો મન આ બધામાં અટવાયા કરવાને બદલે કોઇ નક્કર ધ્યેયમાં પરોવાયેલું રહે તો આપણે ઘણાં અણધાર્યાં પરિણામો ધારીને મેળવી શકીએ.

મનને યોગ્ય કુદરતી ખાતર/પાણી આપો. એનું બાળકોને ઉછેરતાં હો એવી રીતે લાલન-પાલન કરો. તમે મનને કાબુમાં રાખો, નહિ કે મન તમને કાબુમાં રાખે.

જ્યારે તમે કોઇ અયોગ્ય વિચાર કરો કે તરત જ એનાથી વિરુધ્ધ વિચાર કરો. જેમ કે, મન કોઇની નિંદા કરતું હોય તો તરત જ તમે મન પર કાબુ કરીને એ વ્યક્તિની સારી બાબતો વિચારવાનું શરૂં કરો.

સફળ અને સંતુલિત જીવન એ સફળ અને સંતુલિત વિચારોનું પરિણામ હોય છે.

નિષ્ફળતાઓને એક શિખામણ તરીકે જુઓ. એકની એક ભુલ ફરી ના થાય એનો પ્રયત્ન કરો. નિષ્ફળતાઓને વ્યક્તિગત અને આધ્યાત્મિક પ્રગતિના સોપાન ગણો.

2. ધ્યેયને અનુસરો

સમજો કે, ધ્યેય પ્રેરિત જીવન એ જ જીવનનો ધ્યેય છે. જીવનમાં કરવા લાયક કાર્યોને શોધવા, જાણવા અને માણવાં એ શાશ્વત સંતોષનાં સાધન છે. એટલે જ, એક કાગળ ઉપર તમારાં વ્યક્તિગત, સામાજીક, આર્થિક, વ્યાવસાયિક અને આધ્યાત્મિક ધ્યેય નક્કી કરીને લખો. આ ધ્યેયનું રોજ પઠન કરો અને તમારી જાતને એ ધ્યેય પામ્યા પછીની સ્થિતીમાં જુઓ. આ બધાં ધ્યેય મેળવવા કામ કરવાની હિમ્મત કેળવો.

તમારા ધ્યેયના પરિણામો વિશે સ્પષ્ટતા કેળવો. તમે ધ્યેયને જેટલો વધુ બારીકાઇથી વર્ણવી શકો એટલો એ વધુ નજીક. દા. ત., ગાડી ધરાવવી અને ડાર્ક બ્લ્યુ રંગની બી.એમ. ડબ્લ્યુ. 760 એલ આઇ લેવી એ બેમાં બહુ મોટો ફેર છે.

ધ્યેય પામવા પોતાના પર હકારાત્મક દબાણ ઉભું કરો.

દરેક ધ્યેયને પામવા માટે ચોક્કસ સમય મર્યાદા નક્કી કરો.

કોઇ પણ પ્રવૃત્તિ સતત 21 દિવસ સુધી કરો. આમ કરવાથી કોઇ પણ પ્રવૃત્તિ એક આદત બની જશે. અને આદત એ આપણી રોજિંદી ક્રિયાનો એક ભાગ બની જાય છે.

જીવનને માણો.

3. સતત અવિરત સુધારો કરો

રામકૃષ્ણ પરમહંસ કહેતાં કે મન તાંબાના લોટા જેવું છે. જો એને રોજ ઘસીને સાફ ના કરીએ તો એ કાળું પડી જાય. મનની વૃત્તિ જ હોય છે ખરાબ આદતોને જલ્દી અપનાવવાની. સારી આદતો એ જલ્દી ભુલી જાય છે. એટલે આપણે મનને સતત કાબુમાં રાખવું પડે છે.

જે કામ કરતાં મન પાછું પડે એ પહેલાં કરો. સહેલું કામ તો તમે ગમે ત્યારે કરી શકો એમ છો.

રોજ થોડો સમય એકાંતવાસ ગાળો. જાતને ઓળખવાનો, સમજવાનો પ્રયત્ન કરો.

નિયમિત યોગ/પ્રાણાયામ/કસરત કરો. એના માટે રોજ સ્નાન કરતાં પહેલા 15 મિનિટ ફાળવો. શરીરની શુધ્ધિ સાથે મનની શુધ્ધિ માટે પણ પ્રયત્નશીલ રહો.

શુધ્ધ સાત્વિક ખોરાક લો. ભગવાન ગીતામાં કહે છે કે તમે મને પત્ર, પુષ્પ, ફ્ળ અથવા પાણી પ્રસાદ તરીકે પ્રેમથી આપો. સાત્વિક ખોરાક પણ આ જ હોવો જોઇએ.

જે સારી બાબત શીખો એને અમલમાં મૂકો.

નિયમિત વાંચન કરો. હકારાત્મક અને સકારાત્મક વાંચન બહુ અગત્યનું છે.

રોજ રાત્રે ઉંઘતા પહેલાં દિવસમાં કરેલાં કામનું પૃથક્કરણ કરો અને શેમાં સુધારો થઇ શકતો હતો એ વિચારો.

રોજ 6 કલાકની ઉંઘ લો. સુર્ય ઉગે એ સાથે તમે જાગો. દરેકને સ્વસ્થ રહેવા માટે 6કલાકની ગાઢ ઉંઘ પૂરતી હોય છે.

હળવું સંગીત સાંભળો. હસો. નાનું બાળક રોજ 300 વખત હસતું હોય છે, જ્યારે વયસ્ક 15 વખત! આપણે હસવાનું જાણે ભૂલી જ જઇએ છીએ.

નિયમિત મંત્રજાપ કરો. મંત્ર એટલે મનને મુક્ત કરવું. નિયમિત જાપના સંસ્કાર બહુ ગાઢ હોય છે.

ચારિત્ર્યનું ઘડતર કરો. દરેક બાબત સંયમિત અને સંતુલિતપણે કરો. કાર્ય, વિચારની નીપજ છે. આદત, કાર્યની નીપજ છે. ચારિત્ર્ય, આદતનીનીપજ છે. ભવિષ્ય, ચારિત્ર્યની નીપજ છે. એટલે જ, સારા વિચાર કરો. જીવનમાં ઉદ્યમ, કરૂણા, દયા, ધીરજ, પ્રમાણિક્તા, હિંમત જેવાં સદગુણો વિકસાવો.

સરળ/સાદું જીવન જીવો.

4. શિસ્ત કેળવો

શિસ્ત એટલે જ યોગ્ય કેળવણીનું લક્ષણ. શિસ્ત સમયનો અયોગ્ય બગાડ પણ અટકાવશે.

મનોબળ કેળવો. શિસ્ત આપોઆપ આવશે.

મંત્રજાપ મનોબળ કેળવશે.

એકાંતને પિછાણો.

5. સમયને માન આપો

પળે પળે તમે એક બહુ અમૂલ્ય ભેંટ ગુમાવી રહ્યા છો એ જાણો. આપણને ગમતી પ્રવૃત્તિમાં તલ્લીન થતાં આપણે સમયને ભૂલી જઇએ છીએ. અણગમતી પ્રવૃત્તિ આપણને એક પળ કેટલી મોટી છે એ સમજાવે છે. કોઇ પણ પરિસ્થિતિ મનને વિચલિત ના કરે એનું ધ્યાન રાખો. સભાનપણે સમયને અનુસરવું બહુ જરૂરી છે.

જીવનમાં અગત્યની બાબતો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો અને સંતુલન જાળવો. જીવનમા બનતી ઘટનાઓની પ્રતિક્રિયા આપતાં જીવવા કરતાં અગત્યની બાબતોને કેન્દ્રિત રાખી જીવન વ્યતિત કરો.

જીવનને સરળ બનાવો.

‘ના’ કહેતાં શીખો. જીવનમાં ઘણી અણગમતી પ્રવૃત્તિ અને સમયનો બગાડ અટકી જશે:)

મૃત્યુશૈયા પર છો એવી ભાવના કેળવો. જ્યારે માણસ અંતિમ ક્ષણોમાં હોય ત્યારે જે સહુથી અગત્યની બાબત છે એ કરશે. અને એ પણ સમયનો સહેજ પણ બિનજરૂરી બગાડ કર્યા સિવાય. આપણે જો આ ભાવના હંમેશ માટે રાખીએ તો સમયનો બગાડ અટકી જશે.

એક બહુ સામાન્ય હકીકત છે કે, જીવનના 80% પરિણામો 20% કાર્યોની નીપજ હોય છે. બાકીના 80% કાર્યોમા ઘણો વધારે સમય વ્યતિત થતો હોય છે.

સમયની ચોરી કરતાં શીખો. આજનાં ધમાલિયાં જીવન માટે આ બહુ અગત્યતા ધરાવે છે. જે લોકો સમય ન હોવાની ફરિયાદ કરતાં હોય છે એ જ સહુથી વધુ સમયનો બગાડ કરતાં હોય છે. જે લોકો વ્યસ્ત જીવન ગાળે છે,એ લોકો સમયની ચોરી કરીને પણ મહત્વનાં કાર્યોને અગત્યતા આપવાનું ભૂલતાં નથી.

6. નિઃસ્વાર્થ ભાવે સેવા કરો

જ્યારે માણસ સેવામાં નિઃસ્વાર્થ ભાવના કેળવે છે, ત્યારે એ આધ્યાત્મિક પંથ પર ઘણી મોટી પ્રગતિ સાધે છે. ગીતામાં ભગવાને ઠેર ઠેર આવી ભાવના કેળવવાની ભલામણ કરી છે. ભગવાન એવું પણ કહે છે કે દરેક કાર્ય મને અર્પણ કરીને કર, એનું ફળ પણ મને જ અર્પણ કરો. હું તને પાપમુક્ત કરવાનું વચન આપું છું. હું તને મુક્તિ આપી મારા સાન્નિધ્યમાં રાખવાનું વચન આપું છું.

સારું જીવન સારા યોગદાનથી મેળવાય છે.

જે મદદ માંગે છે એને અવશ્ય કરો.

બીજાને જીવનને ઉન્નત બનાવવાથી આપણે જીવનનાં એક સર્વોચ્ચ પરિમાણને પામી શકીએ છીએ.

7. વર્તમાનને અપનાવો

વ્યક્તિનો મોટા ભાગનો સમય ભવિષ્યના આયોજનમાં, એનાં સપનાં જોવામાં અને ભૂતકાળને વાગોળવામાં જ વ્યતિત થઇ જાય છે. માણસ વર્તમાનને માણવાનું તો જાણે ભૂલી જ જાય છે.

“આ પળ”માં જીવો.

તમારા બાળકનું બાળપણ જીવો. બાળકમાં જીવનને જોવાને આગવી, સરળ અને નિઃસ્વાર્થ દ્રષ્ટિ હોય છે. એને જે સીધું છે એ દેખાય છે. એ કોઇ બીજો દ્રષ્ટિકોણ નહિ કેળવે. એ કોઇ બીજો ખોટો વિચાર નહિ કરે.

દરેક દિવસ જીવનનો છેલ્લો દિવસ છે એવું ગણીને જીવો. જો આવું માનીને જીવી શકાય તો જીવનમાં બહુ મોટો પલટો આવી જાય.

ભવિષ્યનું ઘડતર કરો. આપણું ભવિષ્ય કોઇ બીજું ઘડતું નથી, ઘડી શકે નહિ.

આ સાત સુત્રો જીવન ઘડતરમાં બહુ મોટા સહાયક થઇ શકે એમ છે. આપણા આઇ.ક્યુ. કરતાં “હું કરી શકીશ” એવી ભાવના વધુ અગત્યની છે. આ ભાવના જીવન સાર્થક કરવા માટેનું મોટું પ્રેરણાસ્તોત્ર બની શકે એમ છે. શરીર, મન અને આત્માની શક્તિ/ક્ષમતામાં વધારો કરો. એને મુક્ત થવા દેવું જરૂરી છે. વિચારોને વિસ્તૃત કરો. બહુ વાસ્તવવાદી કે ગણતરીબાજ બનવા કરતાં જીવનમાં જે કરવું છે એ કરો. જ્ઞાન મેળવવા કરતાં વિચારશીલતાં કેળવવી વધુ અગત્યની છે.

આપના પ્રતિભાવ જણાવશો. આ સિધ્ધાંતો અમલમાં મુકવાની હિંમત કેળવીને એના પ્રયોગોનું પરિણામ શું આવે છે એ મને જરૂરથી જણાવશો. હું પણ આ અને આના જેવા બીજાં સારાં સિધ્ધાંતો પ્રમાણે જીવન જીવવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યો છું.

stri

મુદ્રા – ચીરાગ પટેલ Feb 17, 2008

મુદ્રા – ચીરાગ પટેલ Feb 17, 2008

1. જ્ઞાન મુદ્રા

પધ્ધતી: પહેલી આંગળીનું ટેરવું અંગુઠાના ટેરવા સાથે અડાવેલું રાખો. બાકીની આંગળીઓ સીધી રાખો.

વીશેશતા: મગજની કાર્યક્ષમતામાં વધારો કરે છે. પીચ્યુટરી અને એંડોક્રીન ગ્રંથીઓને વ્યવસ્થીત રાખે છે. એકાગ્રતા વધારે છે અને અનીદ્રાપણું દુર કરે છે. માનસીક રોગ, ઉન્માદ, ક્રોધ અને હતાશાને દુર કરે છે.

સમય: ગમે તે સમયે, ગમે તે સ્થીતીમાં કરી શકાય છે.

2. પૃથ્વી મુદ્રા

પધ્ધતી: ત્રીજી આંગળીનું ટેરવું અંગુઠાના ટેરવા સાથે અડાવેલું રાખો. બાકીની આંગળીઓ સીધી રાખો.

વીશેશતા: શારીરીક નબળાઈ દુર કરે છે. વજનમાં વધારો કરે છે. ત્વચાના સૌન્દર્યમાં વધારો કરે છે. શરીરને કાર્યક્ષમ રાખે છે.

સમય: ગમે તે સમયે કરી શકાય છે.

3. વરુણ મુદ્રા

પધ્ધતી: ચોથી આંગળીનું ટેરવું અંગુઠાના ટેરવા સાથે અડાવેલું રાખો. બાકીની આંગળીઓ સીધી રાખો.

વીશેશતા: પાણીના અભાવે થતી બીમારીથી બચાવે છે. પેટના દર્દોમાં રાહત આપે છે. સ્નાયુના સંકોચનમાં રાહત આપે છે.

4. વાયુ મુદ્રા

પધ્ધતી: પહેલી આંગળીનાં ટેરવાને અંગુઠાના મુળ સાથે અડાવીને, અંગુઠાને એ આંગળી પર મુકીને દબાવો. બાકીની આંગળીઓને સીધી રાખો.

વીશેશતા: વાયુના અસંતુલનથી ઉભા થતાં રોગો સામે રક્ષણ આપે છે. ર્હ્યુમેટીઝમ, આર્થ્રાઈટીસ, ગાઉટ, લકવો જેવા રોગો દુર કરે છે. સર્વાઈકલ સ્પોંડીલાઈસીસ, ચહેરાનો લકવો, ગરદનની અકડનમાં રાહત આપે છે. પેટમાં ગેસની તકલીફ દુર કરે છે.

સમય: 45 મીનીટ સુધી કરવાથી 12-24 કલાકમાં ઉપર વર્ણવેલ પરીસ્થીતીમાં આરામ આપે છે. 2 મહીના સુધી નીયમીત કરવાથી, ખુબ જ ફાયદો થાય છે.

5. શુન્ય મુદ્રા

પધ્ધતી: બીજી આંગળીને વાળીને સીધી રાખો, અને એના ઉપર અંગુઠો રાખી દબાવો. બાકીની આંગળીઓ સીધી રાખો.

વીશેશતા: શરીરની નબળાઈ દુર કરે છે. કાનનો દુઃખાવો 4-5 મીનીટમાં દુર કરે છે. જન્મજાત ના હોય એવા બહેરાપણામાં અને મન્દબુધ્ધીને રાહત આપે છે.

સમય: રોજ 40 થી 60 મીનીટ કરો.

6. સુર્ય મુદ્રા

પધ્ધતી: ત્રીજી આંગળીને વાળીને સીધી રાખો, અને એના ઉપર અંગુઠો રાખી દબાવો. બાકીની આંગળીઓ સીધી રાખો.

વીશેશતા: થાયરોઈડ ગ્રંથીને વ્યવસ્થીત રાખે છે. વજન ઘટાડવામાં અને કોલેસ્ટેરોલને ઘટાડવામાં ઉપયોગી છે. અધીરાઈપણું દુર કરે છે. અપચાની તકલીફને દુર કરે છે.

સમય: રોજ બે વખત 5 થી 15 મીનીટ કરો.

7. પ્રાણ મુદ્રા

પધ્ધતી: ત્રીજી અને ચોથી આંગળીનાં ટેરવા સાથે અંગુઠાનું ટેરવું અડાવેલું રાખો. બાકીની આંગળીઓ સીધી રાખો.

વીશેશતા: કાર્યક્ષમતા વધારે છે. થાક અને વીટામીનના અભાવને સુધારે છે. આંખોની કાર્યક્ષમતા વધારે છે. આંખના રોગો દુર કરે છે. રોગપ્રતીકારક શક્તી વધારે છે.

સમય: ગમે તે સમયે, ગમે તે સ્થીતીમાં કરી શકાય છે.

8. અપાન મુદ્રા

પધ્ધતી: બીજી અને ત્રીજી આંગળીનાં ટેરવા સાથે અંગુઠાનું ટેરવું અડાવેલું રાખો. બાકીની આંગળીઓ સીધી રાખો.

વીશેશતા: પાચકગ્રંથીઓને સતેજ રાખે છે. ડાયાબીટીસ, હરસ, બન્ધકોશમાં રાહત કરે છે. મળશુધ્ધી લાવે છે.

સમય: રોજ 45 મીનીટ કરો.

9. હ્રદય મુદ્રા

પધ્ધતી: પહેલી આંગળી વાળીને સીધી રાખો, એના પરથી બીજી અને ત્રીજી આંગળીનાં ટેરવાં અંગુઠાનાં ટેરવાને અડે એ રીતે ગોઠવો. ચોથી આંગળી સીધી રાખો.

વીશેશતા: હ્ર્દયરોગમાં ‘સોર્બીટેલ’ જેવું કામ કરે છે. શરીરમાંથી વાયુ દોશ દુર કરે છે. હ્રદયને મજબુત બનાવે છે.

સમય: રોજ 15 મીનીટ બે વખત કરો.

10. લીંગ મુદ્રા

પધ્ધતી: બન્ને હાથની આંગળીઓ એકબીજામાં ભીડાવી દો. ડાબો અંગુઠો સીધો રાખો. જમણા હાથની પહેલી આંગળી અને અંગુઠો ડાબા અંગુઠાની આજુબાજુ રહે તેમ ગોઠવો.

વીશેશતા: શરીરમાં ગરમી ઉત્પન્ન કરે છે. ફેફસાને મજબુત બનાવે છે. અતીશય ઠંડી અને બ્રોંકાઈટીસ દુર કરે છે. શરીરને બળવાન બનાવે છે.

સમય: ગમે ત્યારે કરી શકાય. પુરતી ગરમી ઉત્પન્ન થાય એટલે આ મુદ્રા બન્ધ કરવી.

stri

શ્રી પ્રતાપ હાઈસ્કુલ, વાંસદા – ચીરાગ પટેલ Feb 11, 2008

શ્રી પ્રતાપ હાઈસ્કુલ, વાંસદા – ચીરાગ પટેલ Feb 11, 2008

બે અઠવાડીયા પહેલાં એકાએક મને ગુગલ.કોમ પર શ્રી પ્રતાપ હાઈસ્કુલ, વાંસદા ‘સર્ચ’ કરવાનો વીચાર આવ્યો, અને મારા સાનન્દાશ્ચર્યે મને sphsvansda.com વેબસાઈટ જોવા મળી. વેબસાઈટ પર ઘુમતાં મને જાણે ભુતકાળ સજીવન થતો લાગ્યો. એક લાગણીની ડોર, જે 1991 બાદ સંતાઈ ગઈ હતી, એ ફરી સજીવન થતી લાગી. મેં ઈ-મેલથી સમ્પર્ક સાધ્યો, અને હીનેશ – જે મારા બાળપણનો મીત્ર છે- નો જવાબ પણ આવી ગયો! હીનેશે મને કંઈક સંદેશો આપવા વીનંતી કરી. અને, આ છે મારો જવાબ!

શીલ્પી જેમ અણઘડ પથ્થરની શીલા પર ટાંકણાંથી અદ્ભુત શીલ્પકામ કરે છે, એ જ પ્રમાણે પ્રતાપ હાઈસ્કુલનાં ગુરુજનોએ મને ઘડવામાં બહુ મોટો ફાળો આપ્યો છે. મારી યાદદાસ્ત એટલી સાબુત નથી (માહીતીના ઓવરફ્લોથી થોડી ડીફ્યુઝ થઈ ગઈ છે:)); એટલે જે ગુરુજનનું નામ યાદ ના રહ્યું હોય તેઓ માફી આપશો. પરમાર સાહેબ, વીદ્યાબેન, બારૈયાસહેબ, ચૌહાણસાહેબ, સોમાસાહેબ, રમીલાબેન, મગનસાહેબ, પ્રેમલસાહેબ, જાદવસાહેબ, સુશીલાબેન, સુમીત્રાબેન, ઠાકોરસાહેબ, ભારતીબેન – જેવા ગુરુજનોનો આજનો ચીરાગ ઘડવામાં ઘણો મોટો ફાળો રહ્યો છે. સર્વે ગુરુજનોને વંદન અને આશીર્વાદની અપેક્ષા.

શીક્ષકો જ્યારે જ્યારે કોઈ શીખ આપતાં હોય છે, ત્યારે ત્યારે સદ્વીચારનું એક બીજ પોતાની જાણ બહાર ઉભું કરતાં હોય છે. જ્યારે આ બીજ મોટા વટવૃક્ષ તરીકે ફાલે છે, ત્યારે તે વૃક્ષનું જીવન તો સાર્થક થાય જ છે, પરંતું તે શીક્ષક પણ પોતાનાં જીવનને સાર્થક કરી જાય છે. એટલે, આપણે બધાંએ ગુરુજનોને હંમેશા આદર આપવો અને તેમની શીખને સમજવા પ્રયત્ન કરવો જ. એમાંજ આપણાં વીદ્યાર્થીજીવનની સાર્થકતા છે.

આપણે દરેકે આપણી સંસ્કૃતીનો પણ પુરતો આદર કરવાની જરુર છે. સંસ્કૃતી આપણા વીચાર-આચારનું મુળીયું છે. એ જો ભુલી જઈશું તો આપણું અસ્તીત્વ જોખમાશે. દરેકે પોતાના ધર્મ અને સંસ્કૃતી મુજબ રોજ પ્રાર્થના કરવી અને જે તે ઉત્સવોમાં સમ્પુર્ણ આનન્દથી ભાગ લેવો અત્યંત જરુરી છે.

માત્ર સનાતનધર્મને માનનાર જ નહીં, પરંતુ મુસ્લીમ, ખ્રીસ્તી, પારસી દરેકે રોજેરોજ 10-15 મીનીટનું ધ્યાન કરવું જોઈએ. તમને ખબર હશે જ કે મહમ્મદ પયગમ્બરસાહેબ કે જીસસને આત્યંતીક ધ્યાનથી જ સત્યની પ્રાપ્તી થઈ હતી. એટલે, આપણે દરેકે ધ્યાન કરવું જ જોઈએ. તમે ૐ કે એવા કોઈ પણ મંત્ર કે નામથી ધ્યાન કરી શકો અથવા પ્રભુના કોઈ પણ સ્વરુપનું ધ્યાન કરી શકો. મેં નાનપણથી ધ્યાનની જે ટેવ પાડી છે, એ હજુ પણ ચાલુ જ છે. ધ્યાનથી આપણી મનની શક્તી કેન્દ્રીત થાય છે અને યોગ્ય દીશામાં વળે છે. જો ધ્યાનનો સમય ના મળતો હોય તો એવું વીચારો કે સવારે આપણે જેમ સ્નાન વગર બહાર નથી જતાં એમ જ ધ્યાન કર્યા વગર પણ બહાર ના જવાય.

નીયમીત કસરત કરવાની ટેવ પાડો. સુર્યનમસ્કાર કે એવી બીજી કોઈ પણ કસરત ભુલ્યા વગર અચુક કરો. પ્રાણાયામ કરી શકો તો સોનામાં સુગન્ધ ભળે. યોગ્ય વ્યક્તીનું માર્ગદર્શન લઈને તમે રોજ પ્રાણાયામ કરો. મુસ્લીમ કે ખ્રીસ્તી મીત્રોને પણ વીનંતી કે, ધર્મને વચ્ચે લાવ્યા વગર પ્રાણાયામ/કસરત/ધ્યાન કરશો. જે વસ્તુ કુદરતે મફતમાં આપી છે એનો ઉપયોગ કરીએ તો જ આપણે સાચા ગુજરાતી કહેવાઈએ (કોઇ ગુજરાતી મફત વસ્તુ છોડે?). અને રમત પણ ખુબ રમો. ક્રીકેટ, વોલીબોલ, ફુટબોલ, બેડમીંટન વગેરે ભરપુર રમો. રમવાથી શરીર કેળવાશે.

ખુબ વાંચો. પુશ્કળ વાંચો. સતત વાંચો. જ્યારે સમય મળે ત્યારે વાંચો. વીવીધ વીશયો પર વાંચન કરો. રોજ માત્ર 10 પાનાં વાંચશો તો પણ વર્શમાં 3650 પાનાં અર્થાત 10 મોટી ચોપડીઓ તમે વાંચી શકશો. મારા બાળપણમાં હું લગભગ 5000 ઉપરાંત પુસ્તકો વાંચી શક્યો હતો. આવું વાંચન આપણી દ્રશ્ટીને વીશાળ બનાવે છે. દરેક બાબતને સમજવાનો અભીગમ કેળવે છે. ઘણાં મીત્રોને ફીલ્મી સામયીકો વાંચવા ગમતાં હોય છે. સરસ! એ પણ વાંચો. એકવાર વાંચવાની ટેવ પડશે એટલે આપોઆપ નવાનવા વીશયોને વાંચવાનો અભીગમ કેળવાશે. સાથે ટીવી જોવું પણ જરુરી છે. ટીવી પર ક્રીકેટ જોવા ઉપરાંત ડીસ્કવરી, નેશનલ જ્યોગ્રાફીક વગેરે ચેનલ જોવાની ટેવ પાડો. કમ્પ્યુટર શીખો અને એનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવાની ફરજ સમજો. કમ્પ્યુટર દરેકે દરેક વીદ્યાર્થીએ શીખવું ખુબ જ જરુરી છે. 21મી સદીમાં કમ્પ્યુટર એ જીવનનો અભીન્ન ભાગ છે.

આપણને દરેકને કોઈ બાબતનો શોખ હોય છે. એ શોખને આગળ વધારવાની કોશીશ કરો. જ્યારે આપણે શોખનું કામ કરતાં હોઈએ છીએ ત્યારે આપણું મગજ ચોક્કસ રસાયણોનો સ્ત્રાવ કરે છે, જે શરીરને ખુબ જ ફાયદાકારક હોય છે. અને બીજો મોટો ફાયદો એ કે, શોખ આપણને જીવન માણવાલાયક બનાવે છે. (ઘણીવાર શોખ આર્થીકરીતે પણ ફાયદો કરાવી આપે છે.)

જે તે ભણવાના વીશયો છે એમાં ખુબ જ મહાવરો કરો. એક સીધ્ધાંતને સમજવા માટે એના 10-15 ઉદાહરણ કરવા જરુરી છે, તો જ એ સીધ્ધાંત આત્મસાત થશે. પછી તમારે ગોખવું નહીં પડે. એ માટે ‘આળસ’ છોડવી એ પાયાની શરત છે. આવી રીતે દરેક વીશયો તૈયાર કરશો તો પરીક્ષા વખતે વધુ વાંચવું નહીં પડે. તમને આશ્ચર્ય થશે કે, મારી યાદશક્તી સારી ન હોવાથી, ઘણીવાર ગુજરાતી કવીતા યાદ રાખવા હું એના નીયમ બનાવતો હતો. ઘણીવાર મારા માર્ક્સ કપાવાનું કારણ મારી યાદશક્તીએ આપેલો દગો જ રહ્યું છે. છતાંપણ હું 90% માર્ક્સ જાળવી શક્યો છું એનું કારણ, જે તે વીશયને આત્મસાત કરવા માટેની મહેનત છે.

આગળ વધવા માટે તમે તમારી જાત સાથે જ સ્પર્ધા કરો. તમારો અંતરાત્મા જો તમારી મહેનતથી સંતોશ પામે તો તમે જગ જીત્યા!

આટલું કરશો અને સારી આદતો કેળવશો તો દુનીયાના કોઈ પણ ખુણામાં તમે તમારી સુગન્ધ પ્રસરાવી શકશો, અને સમાજને મદદરુપ થઈ શકશો.

દરેકમાં રહેલાં પરમ અંશને વન્દન. પ્રણામ.

stri

મેમરી અને સ્ટોરેજ – ચીરાગ પટેલ Jan 30, 2008

મેમરી અને સ્ટોરેજ – ચીરાગ પટેલ Jan 30, 2008

કમ્પ્યુટરમાં સીપીયુ (CPU) જેવો જ અગત્યનો ભાગ છે – સ્ટોરેજ (storage) અથવા મેમરી (memory). મેમરીના જુદાં જુદાં પ્રકાર છે અને મેમરી વગર સીપીયુ કામ કરી શકતું નથી! (જો કે, આપણો ઉપલો માળ ખાલી હોય તો પણ કામ તો કરે જ છે…). સ્ટોરેજ એટલે માહીતીના જથ્થાનો સંગ્રહ કરતો ભાગ (આપણા સ્ટોરેજમાં જંકફુડ વધારે હોય છે. કમ્પ્યુટર જો એવું કરવા લાગે તો આપણે એને ઉઠાવીને ફેંકી દઈએ.). આ સ્ટોરેજ 1 અને 0માં માહીતી સંગ્રહે છે, એટલે એનાં સેલ સ્વીચની માફક ચાલુ-બંધ હોય એ પ્રમાણે 1 અને 0 એવું ગણવામાં આવે છે. ભવીષ્યમાં એક ઈલેક્ટ્રોન બરાબર આવી એક સ્વીચ થાય એવા કમ્પ્યુટર આવશે ત્યારે કમ્પ્યુટરનું કદ ઘણું જ નાનું થઈ જશે. (અને જો ક્વાર્કને સ્વીચ તરીકે વાપરીયે તો!!!)

પ્રાયમરી સ્ટોરેજ (Primary Storage) એટલે એવું સ્ટોરેજ જે પ્રોસેસર સીધું જ વાપરી શકે. એમાં મુખ્યત્વે પ્રોસેસરનાં રજીસ્ટર, કૅશ, અને રૅમ (RAM- Random Access Memory)નો સમાવેશ થાય છે. આ બધી મેમરી પાવર જાય એટલે ભુંસાઈ જાય છે (કાશ, સ્ત્રીઓની યાદશક્તી આવી હોત…). એટલે, એને વોલેટાઈલ (volatile) મેમરી કહે છે. કમ્પ્યુટરમાં જ્યારે કોઈ એપ્લીકેશન કે ઓપરેટીંગ સીસ્ટમ ચાલુ હોય ત્યારે આ ત્રણેય પ્રકારની મેમરી વપરાતી હોય છે. બાયોસ-રોમ (BIOS-ROM કે ROM-BIOS) તરીકે ઓળખાતી મેમરી પણ વપરાય છે. આ મેમરી નોન-વોલેટાઈલ (Non-volatile) હોય છે. નોન-વોલેટાઈલ મેમરી કમ્પ્યુટરને વીજળી ના મળે તો પણ બધી માહીતી સંગ્રહી રાખે છે (જેથી પુનર્જન્મ વખતે કામ લાગે…). રજીસ્ટર અને કૅશ એ પ્રોસેસરની અંદર હોય છે. આજના બધાં સીપીયુ L1 અને L2 કૅશ તરીકે જાણીતી યુક્તી વાપરીને માહીતીની અતીઝડપી આપ-લે કરતાં હોય છે (એ વીશે ફરી ક્યારેક ચર્ચા કરીશું).

રોમ મેમરી એના નામ પ્રમાણે ખાલી વાંચવા નથી હોતી (ROM – Read Only Memory). પરંતું, એને લખવા માટે લાંબું કાંતવું પડે છે, એટલે જવલ્લે જ લખાતી માહીતી એના પર રાખવામાં આવે છે.

સેકંડરી સ્ટોરેજ (Secondary Storage) મોટે ભાગે કાયમી માહીતીનો સંગ્રહ કરે છે. સીપીયુ આ સ્ટોરેજ સાથે પ્રાયમરી સ્ટોરેજ વડે જ માહીતીની આપ-લે કરી શકે છે (બૉસને મળતાં પહેલાં સેક્રેટરી સાથે વાત કરવી જરુરી છે. વળી, આ સેક્રેટરી ટુંકામાં ટુંકી યાદશક્તી ધરાવે એ ખુબ જ જરુરી છે.). સેકંડરી સ્ટોરેજમાં હાર્ડ ડીસ્ક (Hard Disc), સીડી (CD – Compact Disc), ડીવીડી (Digital Video Disc), ટેપ ડ્રાઈવ (Tape Drive), ફ્લોપી ડીસ્ક (Floppy Disk), ઝીપ ડ્રાઈવ (ZIP Drive), યુએસબી ડ્રાઈવ (USB – Universal Serial Bus Drive) વગેરેનો સમાવેશ કરી શકાય. આ બધી સ્ટોરેજની ક્ષમતા ખુબ જ હોય છે. મોટે ભાગે, ફાઈલના સ્વરુપે અહીં બધી માહીતી સંગ્રહાય છે.

ટર્શરી સ્ટોરેજ (Tertiary Storage) એક મોટા પુસ્તકાલય સમાન હોય છે. એમાં ઑટોમેટીક મશીનથી ઘણી બધી ડ્રાઈવ સીસ્ટમ સાથે અટૅચ કે ડીટૅચ થતી હોય છે.

ઑફલાઈન સ્ટોરેજ (Offline Storage) કમ્પ્યુટરથી છુટું પાડી શકાય છે. પેન-ડ્રાઈવ કે જે યુએસબી પર ચાલે છે, ફ્લૉપી, સીડી, ડીવીડી, ફ્લૅશ વગેરે આના ઉદાહરણ છે (ચલતી કા નામ ગાડી?).

સ્ટોરેજના આ પ્રકારો પર વીગતે ચર્ચા ફરી કરીશું.

stri

અલગારી ઝરણું – ચીરાગ પટેલ Jan 18, 2008

અલગારી ઝરણું – ચીરાગ પટેલ Jan 18, 2008

નાજુક ડોરને જાળવું જતનથી, એને તપાસી જોઉં તો ખરો;
લાગણી છુપાવુ એવી શાને, હૈયાને વલોવી જોઉં તો ખરો.

યાદ તારી ના આવી, ગોધુલીઓ અને રાતો વીતી અસ્ખલીત;
અસ્તીત્વને હલબલાવ્યું જે, સાદ પરીચીત સુણ્યો હર્ષાન્વીત.

આ ઝરણું અલગારી છે, પર્વતની ટોચે હરી દર્શન કરતું એવડું;
સાથી-સંગાથી સંગ મસ્તીમાં વહેતું, અંતરમાં અમી સંતાડતું.

રસ્તે સખીની યાદ પામતાં, ધોધમાર વહેતું ખડકો પર ઉલ્લાસે;
એ હવે પામ્યું નવો આકાર, મનુજ રુપે થયું અવતરીત પ્રકાશે.

આવી મળી સખી પણ મનુજ રુપે, દ્વાર ઉઘડ્યાં જુનાં ફરી;
અંતરતો મળ્યાં જ, દેહ પણ સરીખો જેવો પામ્યાં એ ફરી.

આદતો સદંતર જુદી થઈ, સંગાથીઓ નવાં ભળ્યાં જીવને;
એક થવાની ઝંખના થઈ, અધરોથી અભીવાદન પામીને.

અનોખા એક તલનો, થયો સ્પર્શ બીજાના અનુપમ તલ સાથે;
ઘર્ષણ થયું અનુપમ, પ્રસ્ફુલ્લીત થયું બેઉ અસ્તીત્વ એકસાથે.

એકની લાગણીનો બાંધ તુટ્યો, વહ્યો કરોડો અંશાણુંઓ સરીખો;
સમાયો બીજાના ગર્ભ-આકાશે, સમાવ્યો બાંધ એકમેવ સરીખો.

તલનું ઘર્ષણ થયું શાંત, ના રહી કોઈ બીજી અધુરી દૈહીક એષ્ણા;
સખી, સાથે વીહરીએ હવે, અનંતનાં ખેડાણે, એ જ છેલ્લી તૃષ્ણા.

stri

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૫ – ચિરાગ પટેલ

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૫ – ચિરાગ પટેલ
(originally published at: http://webgurjari.in/2018/03/02/a-modern-viewpoint-of-ancient-indian-texts_samved_5/)

पू. २.८.५ (१९८) इन्द्रमिद्गाथिनो बृहदिन्द्रमर्केभिरर्किणः । इन्द्रं वाणीरनूषत ॥

સામના સાધકોએ, ગાવા યોગ્ય બૃહદ સામની સ્તુતિઓથી ઇન્દ્રને પ્રસન્ન કર્યા. એ જ રીતે યાજ્ઞિકોએ મંત્રોચ્ચારણ દ્વારા ઇન્દ્રની પ્રાર્થના કરી છે.

આ શ્લોકમાં “ગાવા યોગ્ય બૃહદ સામ”નો ઉલ્લેખ છે. સામવેદનો ઉલ્લેખ ગાઈ શકાય એવા વેદ તરીકે થાય છે. એટલું ચોક્કસ કહી શકાય કે સામવેદના રચનાકાળમાં ભારતમાં સંગીતની પદ્ધતિનો વિકાસ થઈ ગયો હોવો જોઈએ. આગળ ઉપર એક શ્લોકમાં છંદનો ઉલ્લેખ પણ આવે છે. વળી, સંગીતની કે ગાનની ઉપાસના કરનારા સાધકોની અલગ શાખા હોવાનો પણ અહીં ઉલ્લેખ છે. મંત્રદ્વારા યજ્ઞ કરનારા સાધકો અને ગાન દ્વારા ઉપાસના કરનારા સાધકોના અલગ વર્ગ હોવા જોઈએ.

 

पू. २.१०.७ (२१०) धानावन्तं करम्भिणमपूपवन्तमुक्थिनम् । इन्द्र प्रातर्जुषस्व नः ॥

હે ઇન્દ્ર! અમારામાંથી ધારણાવાળા પ્રાણનું નિયંત્રણ કરનારા પ્રશસ્ત ઈંદ્રિયોવાળા સ્તુતિ વચનવાળાને પ્રાતઃકાળમાં પ્રિય બનાવ.

આ શ્લોકમાં સવારે ધ્યાન, પ્રાણાયામ, ઇન્દ્રિય સંયમ અથવા પ્રત્યાહાર, અને સ્તુતિ કે પ્રાર્થના નું સૂચન કરવામાં આવ્યું છે. આપણે અષ્ટાંગ યોગના રચયિતા પતંજલિને જાણીએ છીએ, જે કદાચિત 2500 વર્ષ પહેલાં થઈ ગયા. પરંતુ, યોગની પ્રણાલી સામવેદ કાળમાં પ્રચલિત હશે એનો સ્પષ્ટ નિર્દેશ આ શ્લોકમાં છે.

 

पू. २.१०. ८ (२११) अपां फेनेन नमुचेः शिर इन्द्रोदवर्तयः । विश्वा यदजय स्पृधः ॥

સર્વે સ્પર્ધકોને પરાજિત કર્યા બાદ ઇન્દ્રે રોગના માથાને જળના ફીણથી તોડ્યું.

આ શ્લોકમાં કોઈ પણ નકારાત્મક સ્થિતિ કે વૃત્તિને દૂર કરવા યોગ્ય કાર્યનું સતત પુનરાવર્તન કરવા નિર્દેશ કરાયો હોય એમ જણાય છે. જળમાં ફીણ ઉત્પન્ન કરવા એનું મંથન કરવું પડે છે.

 

पू. २.११.१ (२१४) आ व इन्द्रं कृविं यथा वाजयन्तः शतक्रतुम् । मंहिष्ठं सिन्च इन्दुभिः ॥

જેમ અન્ન ઇચ્છુક ખેતરમાં પાણી સીંચે છે, તેમ બળના ઇચ્છુક મહાન ઇન્દ્રને સોમરસથી સિંચીએ છીએ.

આ શ્લોકમાં ખેતીની પદ્ધતિનો નિર્દેશ છે. સામવેદ કાળમાં અન્નના ઉત્પાદન માટે ખેતી અને સિંચાઈની સુનિયોજિત પદ્ધતિ વિકસી ચુકી હશે.

 

पू. २.११.३ (२१६) आ बुन्दं वृत्रहा जातः पृच्छाद्विमातरम् । क उग्राः के ह श्रृण्विरे ॥

જન્મતાં જ બાણથી વૃત્રને મારનાર ઇન્દ્રે માતાને પૂછ્યું, અન્ય પ્રસિદ્ધ વીર કોણ છે?

આ શ્લોકમાં ઇન્દ્ર પોતાના જન્મની સાથે જ શક્તિસંપન્ન હશે એમ જણાવાયું છે. વળી, નવજાત ઇન્દ્ર બાણ વડે વૃત્રનો સંહાર કરવા પણ સક્ષમ છે. નવજાત ઇન્દ્રમાં વાક શક્તિ પણ છે જેનાથી તે પોતાની માતાને પ્રશ્ન કરે છે. શું અહીં પુરાણોમાં આવતી દેવો અને અસુરોની વાર્તાનો સંદર્ભ છે? પૂર્વાપરના બીજા શ્લોકોથી આ શ્લોક જુદો પડે છે. અનેક ઠેકાણે આવો અનુભવ સામવેદનો અભ્યાસ કરનારને થશે.

સામવેદમાં પ્રવાહિતા નહિ જાળવવાનું કારણ શું હશે? રચયિતાઓ કોઈ અગત્યની વાત તરત ખ્યાલ ના આવે એ માટે આવું કરવા પ્રેરાયા હશે? અથવા આ વેદ ગુરુ-શિષ્ય પરંપરામાં સાંગોપાંગ મૂળ સ્વરૂપે નહિ જળવાયો હોય?

 

पू. २.११.९ (२२२) इदं विष्णुर्वि चक्रमे त्रेधा नि दधे पदम् । समूढमस्य पांसुले ॥

આ વિશ્વને વિષ્ણુએ ત્રણ પગલાંથી માપ્યું. એમના ધૂળવાળા પગમાં સમસ્ત સંસાર સમાયેલો છે.

આ શ્લોકમાં ફરી પુરાણમાં આવતી વામન અવતારની વાતનો ઉલ્લેખ છે. વામન અવતારમાં વિષ્ણુએ ત્રણ પગલામાં પૃથ્વી, સ્વર્ગ અને પાતાળને સમાવી લીધાં હતાં. ભાગવતમાં ઉલ્લેખ છે કે પ્રભુના જમણા પગના અંગુઠામાં આપણું બ્રહ્માંડ રહેલું છે. આ શ્લોકમાં સામવેદના ઋષિ પણ આવી જ વાત કરે છે. એવું માની શકાય કે, આવા શ્લોકમાં કોઈ પૂર્વેની ઘટનાનો ઉલ્લેખ ઋષિ કરે છે અને પછી પુરાણોમાં એને વિસ્તૃત કરી વર્ણવે છે?

stri

છે આશ – ચિરાગ પટેલ ફેબ્રુઆરી 26, 2018

છે આશ – ચિરાગ પટેલ ફેબ્રુઆરી 26, 2018

સ્વપ્નિલ આંખોમાં
રચાયું અનોખું સ્વર્ગ.
પ્રેમ દરિયે ઘૂંટ પીધાં
એકત્વના સાક્ષાત્કારે.
કાળને ઘકેલી એકબાજુ
અમરતના ધોધ ઝીલ્યાં.
એક-એક ક્ષણ વહેતી
અણુ-અણુ એમાં ન્હાતાં.
પંચતત્વોની સુવર્ણ ભસ્મ
અસ્તિત્વમાં વિખેરાતી.
અતીતને અતિક્રમી
નવી આશાઓ ઉગી.

અનુભવ આવો પામી
વિયોગ જયારે રચાયો.
ખંડમાં કાયા ઘસાતી
વિશ્વાસ તો ય સંચરે.
જાગશે ક્યારેક એ
મિલન થશે સમષ્ટિનું.
ના કોઈ અનેક કે એક
રહેશે સઘળું શૂન્ય સમ.
આશિષ સદાય “મા” તારા
“રોશની” અને “દીપ” સંગે.