ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૩૧ – ચિરાગ પટેલ

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૩૧ – ચિરાગ પટેલ – ૨૦૨૧ જાન્યુઆરી ૦૯ उ.९.१.१२ (११८६) वृष्टिं दिवः परि स्रव द्युम्नं पृथिव्या अधि। सहो नः सोम पृत्सु धाः॥ (असित काश्यप/देवल)હે સોમ! આપ આકાશથી પૃથ્વી પર દિવ્યવૃષ્ટિ કરો. પૃથ્વી પર પોષક અન્ન ઉત્પન્ન કરો, અને અમને સંઘર્ષની શક્તિ પ્રદાન કરો. આ શ્લોકમાં ઋષિ આકાશથી પૃથ્વી अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૩૦ – ચિરાગ પટેલ

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૩૦ – ચિરાગ પટેલ – ૨૦૨૦ ડિસેમ્બર ૦૪ उ.९.१.१ (११७५) शिशुं जज्ञानंहर्यतं मृजन्ति शुम्भन्ति विप्रं मरुतो गणेन। कविर्गीर्भिः काव्येन कविः सन्त्सोमः पवित्रमत्येति रेभन्॥ (प्रतर्दन दैवोदासि)નવજાત બાળકની જેમ સહુને આનંદિત કરનાર સોમને મરુદગણ શુધ્ધ કરે છે. સાત ગુણોથી યુક્ત આ મેધાવર્ધક સોમ સ્તુતિઓ સાથે શબ્દ કરતો શુદ્ધ થાય છે. अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૯ – ચિરાગ પટેલ

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૯ – ચિરાગ પટેલ उ.८.१.१२ (११२७) अभि प्रियं दिवस्पदमध्वर्युभिर्गुहा हितम्। सूरः पश्यति चक्षसा॥ (असित काश्यप/देवल) બળવાન ઇન્દ્ર પોતાની આંખોથી દિવ્યલોકમાં પ્રિય અને અધ્વર્યુઓ દ્વારા હૃદયસ્થ સોમને જુએ છે. આ શ્લોકમાં ઋષિ સોમના બે ભિન્ન સ્વરૂપો રજૂ કરે છે. યજ્ઞ માટે અધ્વર્યુઓ સોમવલ્લીને કુટીને એનો રસ કાઢે છે. પરંતુ, એ રસ अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૮ – ચિરાગ પટેલ

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૮ – ચિરાગ પટેલ – ૨૦૨૦ ઓકટોબર ૦૩ उ.७.४.७ (१०९०) उंभे यदिन्द्र रोदसी आपप्राथोषा इव। महान्तं त्वा महीनाँ सम्राजं चर्षणीनाम्। देवी जनित्र्यजीजनद्भद्रा जनित्र्यजीजनत्॥ (मांधाता यौवनाश्व)હે ઇન્દ્ર! ઉષા જેમ દ્યુલોક અને ભૂલોકને પ્રકાશથી ભરી દે છે, તેમ આપ પણ બંનેને ભરી દો છો. આપ મહાનતાથી યુક્ત, મનુષ્યોના અધિપતિ છો. अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૭

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૭ – ચિરાગ પટેલ – ૨૦૨૦ ઑગસ્ટ ૧૮ उ. ७.४.२ (१०७७) तं त्वा विप्रा वचोविदः परिष्कृण्वन्ति धर्णसिम्। सं त्वा मृजन्त्यायवः॥ (कश्यप मारीच)સમગ્ર વિશ્વને ધારણ કરતા સોમ! વાણીના વિશેષજ્ઞ યાજક સ્તુતિઓ વડે આપની શોભા વધારતાં સારી રીતે પવિત્ર બનાવે છે. ઋષિ આ શ્લોકમાં સમગ્ર વિશ્વને ધારણ કરનાર તરીકે સોમને अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૬ – ચિરાગ પટેલ

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૬ – ચિરાગ પટેલ – ૨૦૨૦ જુલાઈ ૨૮ उ. ७.१.१५ (१०४५) गोषा इन्दो नृषा अस्यश्वसा वाजसा उत। आत्मा यज्ञस्य पूर्व्यः॥ (मेधातिथि काण्व)હે સોમ! યજ્ઞના આત્માના રૂપમાં આપ ગાય, ઘોડા, અન્ન અને સુસંતતિ આપવાવાળા છો. આ શ્લોકમાં ઋષિએ “આત્મા” શબ્દનો પ્રયોગ કર્યો છે. આત્મા એટલે મૂળ કે મુખ્ય એવો अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૫

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૫ – ચિરાગ પટેલ उ. ६.१.५ (९५९) केतुं कृण्वन्दिवस्परि विश्वा रुपाभ्यर्षसि । समुद्रः सोम पिन्वसे ॥ (कश्यप मारिच) હે વિશ્વવ્યાપી સોમ! વિશ્વમાં ચેતનારૂપે સંવ્યાપ્ત તમે સમુદ્ર જેમ અમને વિભિન્ન પ્રકારના વૈભવ પ્રદાન કરો છો. આ શ્લોકમાં ઋષિ સોમ માટે સમગ્ર વિશ્વના પદાર્થને પ્રકાશિત કરનાર તેમ જ ચૈતન્યરૂપ તત્વ જેવા સંબોધન अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૪

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૪ – ચિરાગ પટેલ उ. ५.५.८ (९३४) इन्द्रं तँ शुम्भ पुरुहन्मन्नवसे यस्य द्विता विधर्त्तरि। हस्तेन वज्रः प्रति धायि दर्शतो महाँ देवो न सूर्यः॥ (पुरुहन्मा आङ्गिरस) હે સાધક! સ્વરક્ષણ માટે દેવરાજ ઈન્દ્રની ઉપાસના કરો, જેના સંરક્ષણમાં રક્ષા અને વિનાશની બેવડી શક્તિ છે. એ દર્શનીય ઇન્દ્ર સૂર્ય સમાન તેજસ્વી વજ્રને હાથમાં ધારણ अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૩ – ચિરાગ પટેલ

उ. ५.३.२ (९०८) त्वामग्ने अङ्गिरसो गुहा हितमन्वविन्दञ्छिश्रियाणं वनेवने । स जायसे मथ्यमानः सहो महत्त्वामाहुः सहसस्पुत्रमङ्गिरः ॥ (सुतंभर आत्रेय) વૃક્ષોમાં રહેલ અદૃશ્ય દાવાનળ રૂપમાં વ્યાપ્ત હે અગ્નિ, અંગિરસ ઋષિઓએ ગુહ્ય રૂપમાં રહેલ આપને મહેનતભરી શોધથી પ્રાપ્ત કર્યા છે. આપ બળપૂર્વક મંથનથી પ્રાપ્ત થાઓ છો. આથી, આપને સામર્થ્યપુત્ર કહેવામાં આવે છે. પુરાણ કાળથી ભારતમાં વૃક્ષોના કાષ્ટમાંથી બનેલા અરણીનું મંથન अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૨

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૨ – ચિરાગ પટેલ उ. ४.६.७ (८८४) यस्त इन्द्र नवीयसीं गिरं मन्द्रामजीजनत् । चिकित्विमनसं धियं प्रत्नामृतस्य पिप्युषीम् ॥ (तिरश्ची आङ्गिरस) હે ઇન્દ્ર! જે કોઈ સાધક નવીન આનંદદાયક સ્તુતિઓથી આપનું સ્તવન કરે છે, એ સ્તોતાને સનાતન યજ્ઞથી વૃદ્ધિને પ્રાપ્ત થતી અને મનને પવિત્ર કરતી બુદ્ધિ આપો. આ શ્લોકમાં ઋષિ સનાતન યજ્ઞનો अतिरिक्त Read More