ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૫

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૫ – ચિરાગ પટેલ उ. ६.१.५ (९५९) केतुं कृण्वन्दिवस्परि विश्वा रुपाभ्यर्षसि । समुद्रः सोम पिन्वसे ॥ (कश्यप मारिच) હે વિશ્વવ્યાપી સોમ! વિશ્વમાં ચેતનારૂપે સંવ્યાપ્ત તમે સમુદ્ર જેમ અમને વિભિન્ન પ્રકારના વૈભવ પ્રદાન કરો છો. આ શ્લોકમાં ઋષિ સોમ માટે સમગ્ર વિશ્વના પદાર્થને પ્રકાશિત કરનાર તેમ જ ચૈતન્યરૂપ તત્વ જેવા સંબોધન अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૪

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૪ – ચિરાગ પટેલ उ. ५.५.८ (९३४) इन्द्रं तँ शुम्भ पुरुहन्मन्नवसे यस्य द्विता विधर्त्तरि। हस्तेन वज्रः प्रति धायि दर्शतो महाँ देवो न सूर्यः॥ (पुरुहन्मा आङ्गिरस) હે સાધક! સ્વરક્ષણ માટે દેવરાજ ઈન્દ્રની ઉપાસના કરો, જેના સંરક્ષણમાં રક્ષા અને વિનાશની બેવડી શક્તિ છે. એ દર્શનીય ઇન્દ્ર સૂર્ય સમાન તેજસ્વી વજ્રને હાથમાં ધારણ अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૩ – ચિરાગ પટેલ

उ. ५.३.२ (९०८) त्वामग्ने अङ्गिरसो गुहा हितमन्वविन्दञ्छिश्रियाणं वनेवने । स जायसे मथ्यमानः सहो महत्त्वामाहुः सहसस्पुत्रमङ्गिरः ॥ (सुतंभर आत्रेय) વૃક્ષોમાં રહેલ અદૃશ્ય દાવાનળ રૂપમાં વ્યાપ્ત હે અગ્નિ, અંગિરસ ઋષિઓએ ગુહ્ય રૂપમાં રહેલ આપને મહેનતભરી શોધથી પ્રાપ્ત કર્યા છે. આપ બળપૂર્વક મંથનથી પ્રાપ્ત થાઓ છો. આથી, આપને સામર્થ્યપુત્ર કહેવામાં આવે છે. પુરાણ કાળથી ભારતમાં વૃક્ષોના કાષ્ટમાંથી બનેલા અરણીનું મંથન अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૨

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૨ – ચિરાગ પટેલ उ. ४.६.७ (८८४) यस्त इन्द्र नवीयसीं गिरं मन्द्रामजीजनत् । चिकित्विमनसं धियं प्रत्नामृतस्य पिप्युषीम् ॥ (तिरश्ची आङ्गिरस) હે ઇન્દ્ર! જે કોઈ સાધક નવીન આનંદદાયક સ્તુતિઓથી આપનું સ્તવન કરે છે, એ સ્તોતાને સનાતન યજ્ઞથી વૃદ્ધિને પ્રાપ્ત થતી અને મનને પવિત્ર કરતી બુદ્ધિ આપો. આ શ્લોકમાં ઋષિ સનાતન યજ્ઞનો अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૧

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨૧ – ચિરાગ પટેલ #samaveda #સામવેદ उ. ४.५.३ (८७१) रायः समुद्राँश्चतुरेस्मभ्यँसोम विश्वतः। आ पवस्व सहस्त्रिणः॥ (त्रित आप्त्य) હે સોમ! અમારી હજારો ઇચ્છાઓની પૂર્તિ માટે ઐશ્વર્યથી ભરપૂર ચારેય સમુદ્ર વગેરે સાધનો અમને હસ્તગત કરાવો. આ શ્લોકમાં “સહસ્ત્ર” શબ્દનો ઉલ્લેખ છે, જે ભારતમાં વેદિક કાળથી સુનિયોજિત ગાણિતિક વ્યવસ્થા વ્યવહારમાં હોવાનું સૂચવે છે. अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – 20 – ચિરાગ પટેલ – 2019 નવેમ્બર 19

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – 20 – ચિરાગ પટેલ – 2019 નવેમ્બર 19 उ. ४.२.९ (८५१) आदह स्वधामनु पुनर्गर्भत्वमेरिरे। दधाना नाम यज्ञियम्॥ (मधुच्छन्दा वैश्वामित्र) એ પૂજય નામ ધારણ કરવા સમર્થ મરુત, ત્વરિત અન્નાદિને લક્ષ્ય બનાવી, ફરીથી ગર્ભને પ્રાપ્ત કરી ગ્રહણ કરે છે. આ શ્લોકમાં બે અર્થ અભિપ્રેત છે. પ્રથમ તો, પ્રકૃતિનું જે ઓક્સિજન-કાર્બન अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૯ – ચિરાગ પટેલ

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૯ – ચિરાગ પટેલ उ. ३.२.८ (७९७) इन्द्र इध्दर्योः सचा सम्मिश्ल आ वचोयुजा। इन्द्रो वज्री हिरण्ययः॥ (मधुच्छन्दा वैश्वामित्र) વજ્રધારી, સ્વર્ણાભૂષણોથી યુક્ત ઇન્દ્ર, શ્રેષ્ઠ ઘોડાઓને વાણી સાથે જોડે છે. સરળ જણાતા આ શ્લોકમાં ઘોડાઓને વાણી સાથે જોડવાની વાત કંઈક અસંબદ્ધ જણાય છે. એટલે, આ શ્લોકને ગૂઢાર્થમાં જોવો આવશ્યક છે. ઇન્દ્ર એટલે अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૮ – ચિરાગ પટેલ

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૮ – ચિરાગ પટેલ उ. २.१.११ (७२३) यस्मिन्विश्वा अधि श्रियो रणन्ति सप्त सँसदः । इन्द्रँसुते हवामहे ॥ (श्रुतकक्ष/सुकक्ष आङ्गिरस) એ કાન્તિવાન ઇન્દ્રનું અમે સોમયજ્ઞમાં આવાહ્નન કરીએ છીએ, જેની સ્તુતિ યજ્ઞના સાત ઋત્વિજ કરે છે. અહીં “સપ્ત સંસદ” શબ્દો દ્વારા ઋષિ યજ્ઞ કરવાની એક પ્રથાનું આડકતરું વર્ણન કરે છે. વેદકાળના યજ્ઞમાં अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – 17 – ચિરાગ પટેલ – 2019

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – 17 – ચિરાગ પટેલ – 2019 उ. १.५.५ (६९३) यस्य ते पीत्वा वृषभो वृषायतेऽस्य पीत्वा स्वर्विदः। स सुप्रकेतो अभ्यक्रमीदिषोऽच्छा वाजं नैतशः॥ (गौरवीति शाक्त्य) હે સોમ! બળવાન ઈન્દ્ર તમારું પાન કરીને અધિક બળવાન બની જાય છે. આત્મજ્ઞાની પણ આપનું પાન કરી અત્યંત આનંદિત બને છે. આવા ઉત્તમ જ્ઞાની ઈન્દ્ર अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૬ ચિરાગ પટેલ

उ.१.२.१०(६६९) इन्द्राग्नी आ गतँ सुतं गीर्भिर्नभो वरेण्यम्। अस्य पातं धियेषिता॥ (विश्वामित्र गाथिन) હે ઈન્દ્ર અને અગ્નિદેવ! અમારી સ્તુતિઓથી પ્રભાવિત આકાશથી ઊંચા પર્વત શિખરોથી આવેલ આ શ્રેષ્ઠ સોમરસ છે. અમારા ભાવને સ્વીકારી આ સોમનું પાન કરો. उ.१.३.१(६७२) उच्चा ते जातमन्धसो दिवि सभ्दूम्या ददे। उग्रँ शर्म महि श्रवः॥(अमहीयु आन्गिरस) હે સોમ! શૌર્યવર્ધક સુખદાયક મહાન યશસ્વી પોષકતત્ત્વ રૂપે અમે अतिरिक्त Read More