ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – 20 – ચિરાગ પટેલ – 2019 નવેમ્બર 19

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – 20 – ચિરાગ પટેલ – 2019 નવેમ્બર 19 उ. ४.२.९ (८५१) आदह स्वधामनु पुनर्गर्भत्वमेरिरे। दधाना नाम यज्ञियम्॥ (मधुच्छन्दा वैश्वामित्र) એ પૂજય નામ ધારણ કરવા સમર્થ મરુત, ત્વરિત અન્નાદિને લક્ષ્ય બનાવી, ફરીથી ગર્ભને પ્રાપ્ત કરી ગ્રહણ કરે છે. આ શ્લોકમાં બે અર્થ અભિપ્રેત છે. પ્રથમ તો, પ્રકૃતિનું જે ઓક્સિજન-કાર્બન अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૯ – ચિરાગ પટેલ

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૯ – ચિરાગ પટેલ उ. ३.२.८ (७९७) इन्द्र इध्दर्योः सचा सम्मिश्ल आ वचोयुजा। इन्द्रो वज्री हिरण्ययः॥ (मधुच्छन्दा वैश्वामित्र) વજ્રધારી, સ્વર્ણાભૂષણોથી યુક્ત ઇન્દ્ર, શ્રેષ્ઠ ઘોડાઓને વાણી સાથે જોડે છે. સરળ જણાતા આ શ્લોકમાં ઘોડાઓને વાણી સાથે જોડવાની વાત કંઈક અસંબદ્ધ જણાય છે. એટલે, આ શ્લોકને ગૂઢાર્થમાં જોવો આવશ્યક છે. ઇન્દ્ર એટલે अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૮ – ચિરાગ પટેલ

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૮ – ચિરાગ પટેલ उ. २.१.११ (७२३) यस्मिन्विश्वा अधि श्रियो रणन्ति सप्त सँसदः । इन्द्रँसुते हवामहे ॥ (श्रुतकक्ष/सुकक्ष आङ्गिरस) એ કાન્તિવાન ઇન્દ્રનું અમે સોમયજ્ઞમાં આવાહ્નન કરીએ છીએ, જેની સ્તુતિ યજ્ઞના સાત ઋત્વિજ કરે છે. અહીં “સપ્ત સંસદ” શબ્દો દ્વારા ઋષિ યજ્ઞ કરવાની એક પ્રથાનું આડકતરું વર્ણન કરે છે. વેદકાળના યજ્ઞમાં अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – 17 – ચિરાગ પટેલ – 2019

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – 17 – ચિરાગ પટેલ – 2019 उ. १.५.५ (६९३) यस्य ते पीत्वा वृषभो वृषायतेऽस्य पीत्वा स्वर्विदः। स सुप्रकेतो अभ्यक्रमीदिषोऽच्छा वाजं नैतशः॥ (गौरवीति शाक्त्य) હે સોમ! બળવાન ઈન્દ્ર તમારું પાન કરીને અધિક બળવાન બની જાય છે. આત્મજ્ઞાની પણ આપનું પાન કરી અત્યંત આનંદિત બને છે. આવા ઉત્તમ જ્ઞાની ઈન્દ્ર अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૬ ચિરાગ પટેલ

उ.१.२.१०(६६९) इन्द्राग्नी आ गतँ सुतं गीर्भिर्नभो वरेण्यम्। अस्य पातं धियेषिता॥ (विश्वामित्र गाथिन) હે ઈન્દ્ર અને અગ્નિદેવ! અમારી સ્તુતિઓથી પ્રભાવિત આકાશથી ઊંચા પર્વત શિખરોથી આવેલ આ શ્રેષ્ઠ સોમરસ છે. અમારા ભાવને સ્વીકારી આ સોમનું પાન કરો. उ.१.३.१(६७२) उच्चा ते जातमन्धसो दिवि सभ्दूम्या ददे। उग्रँ शर्म महि श्रवः॥(अमहीयु आन्गिरस) હે સોમ! શૌર્યવર્ધક સુખદાયક મહાન યશસ્વી પોષકતત્ત્વ રૂપે અમે अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૫

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૫ – ચિરાગ પટેલ पू.आ. ६.६.२ (६४२) आभिष्ट्वभिष्टिभिः स्वाऽउर्न्नाँ शुः। प्रचेतन प्रचेतयेन्द्र ध्युम्नाय न इषे॥ હે ત્રિલોકપતિ ઈન્દ્ર! સૂર્યસમાન તેજસ્વી આપ તેજયુક્ત પોષક અન્ન પ્રાપ્ત કરવાની દિશામાં પ્રેરિત કરતા અમોને સંરક્ષણ પ્રદાન કરો. (પ્રજાપતિ) આ શ્લોકમાં ઋષિ અન્નના વિશેષણ તરીકે પોષક અને તેજયુક્ત એવા શબ્દોનો પ્રયોગ કરે છે. સાથે, अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૪ ચિરાગ પટેલ

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૪ ચિરાગ પટેલ पू.आ. ६.४.९ (६२३) हरी त इन्द्र श्मश्रूण्युतो ते हरितौ हरी। तं त्वा स्तुवन्ति कवयः परुषासो वनर्गवः॥ હે ઈન્દ્ર ! આપના દાઢીમૂછ લીલાં છે અને બંને ઘોડાં પણ લીલા છે. હે ઉત્તમ ગાયોના પાલક! વિવેકશીલ માણસો તમારી સ્તુતિ કરે છે. (વામદેવ ગૌતમ) આ શ્લોકમાં ઋષિ વામદેવ अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – 13

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – 13 ચિરાગ પટેલ पू.आ. ६.४.२ (६१६) वसन्त इन्नु रन्त्यो ग्रीष्म इन्नु रन्त्यः। वर्षाण्यनु शरदो हेमन्तः शिशिर इन्नु रन्त्यः॥ વસંતઋતુ ખરેખર આનંદદાયક છે. ગ્રીષ્મ આનંદદાયક છે. વર્ષા, શરદ, હેમંત અને શિશિર પણ આનંદદાયક છે. (વામદેવ ગૌતમ) ભૌગોલિક રીતે પૃથ્વીના ભારતીય ઉપખંડમાં છયે ઋતુઓ – વસંત, ગ્રીષ્મ, વર્ષા, શરદ, હેમંત अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૨ – ચિરાગ પટેલ

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૨ – ચિરાગ પટેલ पू.पा. ५.९.११ (५६४) अञ्जते व्यञ्जते समञ्जते क्रतुँरिहन्ति मध्वाभ्यञ्जते । सिन्धोरुछ्वासे पतयन्तमुक्षणँहिरण्यपावाः पशुमप्सु गृभ्णते॥ સ્તોત્ર સોમરસને ગાયના દૂધમાં વિશિષ્ટ રીતે મેળવે છે જેનો સ્વાદ દેવગણ લે છે. એ સોમમાં ગાયનું ઘી અને મધનું મિશ્રણ કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ નદીના પાણીમાં રહેલા સોમને સુવર્ણથી શુદ્ધ કરીને अतिरिक्त Read More

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૧ – ચિરાગ પટેલ

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧૧ – ચિરાગ પટેલ (originally published at: http://webgurjari.in/2018/10/12/a-modern-viewpoint-of-ancient-indian-texts_samved_11/) पू.प. ५.४.८(४८४) पवमानो अजीजनद्दिवश्चित्रं न तन्यतुम् । ज्योतिर्वैश्वानरं बृहत् ॥ પવિત્ર થયા પશ્ચાત સોમરસે દિવ્યલોકમાં સ્થિત દરેકને પ્રકાશિત કરવા સમર્થ મહાન વૈશ્વાનર જ્યોતિને વીજળી સમાન પ્રગટ કરી. અમહીયુ આઙ્ગિરસ ઋષિનો આ શ્લોક સોમરસને પીવાથી થતી અસરને જણાવતો હોય એવું લાગે છે. સોમરસ अतिरिक्त Read More