150314_ceo_inno

આધુનિક ભારતનું વૈજ્ઞાનિક પ્રદાન – ચિરાગ પટેલ જુલાઈ ૧૭, ૨૦૧૦

આધુનિક ભારતનું વૈજ્ઞાનિક પ્રદાન – ચિરાગ પટેલ જુલાઈ ૧૭, ૨૦૧૦

મને ઘણી બધી વાર પ્રશ્ન ઉઠ્યો છે કે આધુનિક સમયમાં ભારતીય સંસ્કૃતિ વિજ્ઞાન, ગણિત અને ખગોળ ક્ષેત્રે પાછળ કેમ પડી ગઈ છે? જે પ્રાચીન સંસ્કૃતિ દરેક ક્ષેત્રે વિશ્વને નવી દ્રષ્ટિ આપી ચુકી હોય એનું આવું અધઃપતન! ઘણી વાર વિવિધ બ્લોગ પર પણ આ બાબતને લઈને ચર્ચાઓ થતી રહી છે. આથી, આ બાબતે મેં છેલ્લા ૨૦૦ વર્ષનો ઈતિહાસ થોડો ફંફોળી જોયો અને આપની સમક્ષ મારું અવલોકન મૂકી રહ્યો છું. અહીં માત્ર અને માત્ર વૈજ્ઞાનિક રીતે જાણીતી માહિતીઓના સન્દર્ભમાંથી ભારતીયોએ આપેલા પ્રદાનની નોન્ધ મૂકી છે.

* ૧૮૯૪મા જગદીશ ચંદ્ર બોઝે રેડિયો કમ્યુનીકેશનનું કોલકાતામાં જાહેર પ્રદર્શન કર્યું અને હવે આઈ.ઈ.ઈ.ઈ. સંસ્થાએ ગુગ્લીએમો માર્કોની પહેલા જગદીશ ચંદ્ર બોઝે રેડિયો સંદેશાવ્યવહાર શોધ્યો હોવાનું માન્ય રાખ્યું છે.

* ૧૯૨૦મા મેધનાદ સહાએ આયનીકરણ અને સૌર ક્રોમોસ્ફીયરની સ્પેક્ટ્રલ લાઈનની વિશિષ્ટ તીવ્રતાની તાપમાન અને દબાણને સાંકળીને ગણતરી સમજાવી.

* ૧૯૨૪મા સત્યેન્દ્રનાથ બોઝે પ્લાન્કના બ્લેક બોડી કિરણોત્સર્ગની ગણતરીના નિયમને ફોટોન સ્ટેટીસ્ટીક્સની મદદથી સાબિત કરી બતાવ્યો.

* ૧૯૨૪મા જ સત્યેન્દ્રનાથ બોઝે આઇન્સ્ટાઇન સાથે મળીને પદાર્થની પાંચમી ભૌતિક અવસ્થા “બોઝ-આઇન્સ્ટાઇન કન્ડેન્સેટ” સમજાવી.

* ૧૯૨૭મા જગદીશ ચંદ્ર બોઝે ક્રેસ્કોગ્રાફ નામનું યંત્ર વિકસાવી વનસ્પતિમાં જીવ છે એ સાબિત કર્યું.

* ૧૯૨૮મા ચંદ્રશેખર રામને પ્રકાશના વિખેરણની ઘટના સમજાવી જેને “રામન ઈફેક્ટ” કહે છે.

* ૧૯૨૯મા વાય. સુબ્બારાવે લોહમેન અને ફીસકે સાથે મળીને સ્નાયુમાં એટીપીમાંથી શક્તિ કેવી રીતે છૂટી પડે છે એ સમજાવ્યું.

* ૧૯૩૦મા સુબ્રમણ્યમ ચંદ્રશેખરે તારાની વ્હાઈટ ડવાર્ફ (શ્વેત વામન) અવસ્થા સમજાવી અને “ચંદ્રશેખર લીમીટ” તરીકે ઓળખાતો આંક આપ્યો.

* ૧૯૫૭મા ઈ.સી. જ્યોર્જ સુદર્શને રોબર્ટ માર્શક સાથે મળીને પરમાણુના વીક ફોર્સની સમજુતી આપી.

* ૧૯૫૭મા વી. બાપુએ ઓલીન વિલ્સન સાથે મળીને અવકાશી કિરણોત્સર્ગની “વિલ્સન-બાપુ ઈફેક્ટ” સમજાવી.

* ૧૯૬૪મા હરગોવિંદ ખુરાનાએ પ્રયોગશાળામાં કૃત્રિમ આર.એન.એ. બનાવ્યું જે કોષના પાયાના એકમ પદાર્થોમાંનો એક એમીનો એસીડ માટે જરૂરી છે. ૧૯૬૫ સુધીમાં નિરેન્બર્ગ અને ખુરાનાની પધ્ધતિએ કુલ ૨૦ એમીનો એસીડ કૃત્રિમ રીતે બનાવી શકાયા.

* ૧૯૬૫મા ફ્રેડ હોઈલ અને જયંત નારલીકરે બ્રહ્માંડની ઉત્પત્તિની “સ્ટેડી સ્ટેટ થીયરી” આપી.

* ૧૯૭૯મા ડી. નારાયણ રાવે પોટર અને રુડીકોફ સાથે મળીને ઈમ્યુનોગ્લોબીનના જે. ક્ષેત્ર શોધવાની સમજુતી આપી.

* ૧૯૯૯ અને બાદમાં વી. રામકૃષ્ણને રીબોઝોમ અને એન્ટીબાયોટીક્સ બંધારણ સમજાવ્યા.

* ૨૦૦૨મા મહિન્દ્ર અગ્રવાલે અવિભાજ્ય સંખ્યા (પ્રાઈમ નંબર) બહુ જ ચોકસાઈથી શોધવાની થીયરી આપી.

આની સામે એ જ વર્ષોમાં ૩૫ જાપાનીઝ, કોરિયન કે ચાઇનીઝ; ૭ લેટીન અમેરિકન અને ૫ મુસ્લિમ વૈજ્ઞાનિકોનો ઉલ્લેખ છે. હા, આ બે સદીઓ યુરોપ અને અમેરિકાની હોવાથી ભારતનું પ્રદાન તેમની સામે ઓછું લાગે છે, પરંતુ વિશ્વના બાકીના રાષ્ટ્રો કરતા ભારતનું નોંધપાત્ર યોગદાન રહ્યું છે. હવે રાષ્ટ્રવાર નોબેલ પારિતોષિકોની સરખામણી કરીએ.

૨ અલ્જીરીયા, ૫ આર્જેન્ટીના, ૧૦ ઓસ્ટ્રેલીયા, ૨૧ ઓસ્ટ્રિયા, ૧ અઝરબૈજાન, ૨ બાંગ્લાદેશ, ૧ બેલારુસ, ૧૦ બેલ્જીયમ, ૨ બોસ્નિયા, ૧ બ્રાઝીલ, ૧ બલ્ગેરિયા, ૧૯ કેનેડા, ૨ ચીલી, ૬ ચીન, ૧ કોલમ્બિયા, ૧ કોસ્ટા રિકા, ૧ ક્રોઅશિયા, ૫ ઝેક, ૧૩ ડેન્માર્ક, ૨ પૂર્વ તિમોર, ૪ ઈજીપ્ત, ૧ ફેરો આઈલેન્ડ્ઝ , ૪ ફિનલેન્ડ, ૫૭ ફ્રાંસ, ૧૦૩ જર્મની, ૧ ઘાના, ૨ ગ્રીસ, ૨ ગ્વાટેમાલા, ૧ હોંગકોંગ, ૧૫ હંગેરી, ૧ આઇસ્લેન્ડ, ૭ ભારત, ૨ ઈરાન, ૬ આયર્લેન્ડ, ૯ ઇઝરાયેલ, ૨૦ ઇટલી, ૧૬ જાપાન, ૧ કેન્યા, ૨ સાઉથ કોરિયા, ૧ લેટવિયા, ૧ લીથુઆનીયા, ૩ મેક્સિકો, ૧ મ્યાનમાર, ૧૮ નેધરલેન્ડ્સ, ૩ ન્યુઝીલેન્ડ, ૧ નાઈજીરિયા, ૧૧ નોર્વે, ૧ પાકિસ્તાન, ૧ પેલેસ્તાઈન, ૧૨ પોલેન્ડ, ૨ પોર્ટુગલ, ૩ રોમાનિયા, ૨૩ રશિયા, ૨ સેન્ટ લુસિયા, ૧ સ્લોવેકિયા, ૧ સ્લોવેનિયા, ૯ દક્ષિણ આફ્રિકા, ૭ સ્પેન, ૨૮ સ્વીડન, ૨૬ સ્વીત્ઝર્લેન્ડ, ૧ તિબેટ, ૧ તાઈવાન, ૧ ત્રિનિદાદ, ૧ તુર્કી, ૩ યુક્રેન, ૧૧૭ યુ.કે., ૩૨૦ યુ.એસ.એ., ૧ વેનેઝુએલા, ૧ વિયેતનામ. ભારતના ૭ નોબેલ ઇનામો નોંધપાત્ર છે.

ભારતનું યોગદાન અમેરિકી અને યુરોપી રાષ્ટ્રોની સરખામણીએ વામણું છે, પરંતુ અવગણ્ય સહેજે નથી. બીજા બધા દેશોની સરખામણીએ આપણે નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે અને યોગદાન આપ્યું છે. આપણે જે સિધ્ધિઓ મેળવી છે તેનો યોગ્ય પ્રચાર થયો જોઈએ જેથી રાષ્ટ્રાભિમાન જાગ્રત થાય; અને આ અભિમાનવાળો અભિગમ નવી સિધ્ધિઓના દ્વાર ખોલવામાં મદદરૂપ થઈ શકે.

થોડા હળવા કિસ્સા નોંધીને લેખનું સમાપન કરું છું. (ઈન્ટરનેટ પરથી લીધા છે.)

૧) એકવાર ઈંગ્લેન્ડમાં કોઈ પરિષદ હતી. એક બ્રિટીશ વૈજ્ઞાનિકે ભારતીય વૈજ્ઞાનિકને કહ્યું કે, “અમે તો તમારા પર ૨૦૦ વર્ષ રાજ્ય કર્યું છે.” ભારતીય વૈજ્ઞાનિકે સામે જવાબ આપ્યો કે, “જો હું બ્રિટીશ ઈતિહાસ ભૂલતો ના હોઉં તો એ ખરું કે રોમન લોકોએ તમારા પર ૫૦૦ વર્ષ રાજ્ય કર્યું હતું?”

૨) કોઈ ગણિતની પરિષદમાં ચર્ચા ચાલતી હતી. ભારતીય પ્રોફેસરે બધાને પુરાવાઓ આપીને જણાવ્યું કે અરેબીક આંકડાઓ ભારતમાં શોધાયા હતા. એક ઈરાકી ગણિતશાસ્ત્રી ઉભા થયા અને પૂછ્યું કે, “તમે ભારતમાં એને અરેબીક આંકડા કેમ કહો છો? અમે તો એને રકમ-અલ-હિન્દ (હિંદુ આંકડા) કહીએ છીએ!”

૩) કોઈ વાર એક પરિષદમાં એક અમેરિકન વૈજ્ઞાનિકે ભારતીય વૈજ્ઞાનિકને સવાલ કર્યો કે, “તમે ગરીબ દેશ છો. તમે લોકો ભૂખમરો અને ખેતી ક્ષેત્રે સંશોધન કરો. શા માટે ન્યુક્લિયર અને સ્પેસ પાછળ પડ્યા છો?” ભારતીય વૈજ્ઞાનિકે સામે પ્રશ્ન કર્યો કે, “તમે સાહિત્યનો અભ્યાસ માત્ર નવલિકા અને નવલકથા વાંચીને કરશો અને એમાંથી કાવ્ય કાઢી નાખશો?” અમેરિકને કહ્યું કે, “એવું કેવી રીતે બની શકે? ગદ્ય અને પદ્ય બંને સાહિત્યનો ભાગ છે.” ભારતીય સ્મિત સાથે કહ્યું કે, “બસ ત્યારે. બધું વિજ્ઞાનનો જ ભાગ છે અને અમે દરેક ક્ષેત્રે સંશોધન કરવા માગીએ છીએ.”

List of notable scientist/mathematicians in last 100 years from India who studied in India till master’s degree and worked mostly in India to achieve their feat:
1) Mahindra Agrawal – PhD from Kanpur – AKS primality test in mathematics – worked in India only
2) Sam pitroda – masters from Vadodara – inventor of digital diary and more than 100 telecom patents – worked in USA and then India only
3) Jayant Narlikar – masters from Varanasi – steady state theory, gravity theory – worked in UK and then India only
4) V Bappu – masters from Chennai – Wilson Bappu effect, astronomical discoveries – worked in USA and then India only
5) Y subbarao – masters from Hyderabad – first tetracycline
6) Salim Ali – masters from Mumbai – ornithology (birds) – worked in India only
7) KR Rao – masters from Chennai – many inventions in nuclear physics – worked in India only
8) PC Mahalanobis – undergraduate from Kolkata – statistical theory, survey, anthropology – worked in UK and then in India only
9) GN Ramachandran – masters from Bengaluru – molecular biology, crystallography – worked in India only
10) Harish Chandra – masters from Mumbai – discrete series, philosophical aspect of mathematics – brief work in India
11) Ganapathy Thanikaimoni – masters from Chennai – fossil and modern pollen morphology – worked in India only
12) APJ Abdul Kalam – masters from Chennai – indigenous missile system – worked in India only
13) Anil Kakodkar – masters from Mumbai – Indigenous nuclear explosions, heavy water reactor – worked in India only
14) Vikram Sarabhai – masters from Bengaluru – cosmic rays – worked in India only
15) S Chandrashekhar – masters from Chennai – chadrashekhar limit, Brownian motion, sunlit sky polarization – worked in USA only
16) G Sudarshan – masters from Chennai – explained weak force, quantum optics – worked in USA mostly and some in India
17) Satyendranath Bose – masters from Kolkata – Fifth state of element (Bose-Einstein theory), black body radiation – worked in India only
18) M Visvesvaraya – masters from Bengaluru – steel doors to protect wastage of water dam – worked in India only
19) Meghnad Saha – masters from Kolkata – ionization formula, spectral line – worked in India only
20) Jagdish Chandra Bose – masters from Kolkata – wireless communication, life in plants – worked in India only
21) Homi Bhabha – masters from Mumbai – electron shower, meson discovery – worked in UK and then India only
22) CV Raman – masters from Chennai – raman effect scattering of lights – worked in India only

150314_ceo_inno

સંસ્થાકિય વ્યવસ્થાપન (Organizational Management) – ચિરાગ પટેલ ફેબ્રુઆરી 01, 2017

સંસ્થાકિય વ્યવસ્થાપન (Organizational Management) – ચિરાગ પટેલ ફેબ્રુઆરી 01, 2017

વર્ગમાં આજે સહુથી પહેલો તાસ ઈંગ્લિશનો હતો.
શિક્ષકે મનિયાને ઉભો કર્યો અને પૂછ્યું, “બોલ મનિયા, વસંતે મને મુક્કો માર્યો – એનું ઈંગ્લીશ કર.”
માનિયાએ માથુ ખંજવાળ્યું અને બોલ્યો, “વસંત પંચમી!”

સહુને વસંત પંચમીની શુભેચ્છાઓ.
***********************************************************************

થોડી ટેક્નિકલ ચર્ચા આજે કરીશું. એમાં પ્રૉજેક્ટ , પ્રોગ્રામ અને પોર્ટફોલિયો વચ્ચે સરખામણી જોઈશું.

કોઈ સંસ્થા જયારે પોતાની દિશા નક્કી કરે છે ત્યારે એ પોર્ટફોલિયો કહેવાય છે. પોતાના પોર્ટફોલિયો માટે નક્કી કરેલાં ધ્યેય પ્રાપ્તિ માટે એકથી વધુ કાર્યક્રમોની રૂપરેખા બનાવે છે જે પ્રોગ્રામ કહેવાય છે. દરેક પ્રોગ્રામને પૂરો કરવા એકથી વધુ પ્રોજેક્ટ હાથ પર લેવામાં આવે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, આદરણીય જુ.કાકાએ “શુદ્ધ ગુજરાતી ભાષાનું જતન” એ ધ્યેય હેઠળ કંઈક કરવાનું નક્કી કર્યું, એ પોર્ટફોલિયો કહેવાય. એ પોર્ટફોલિયો અંગે ઈમેલથી જુ.કાકાએ મિત્રો સાથે ચર્ચા કરી અને “વેબગુર્જરી” વેબસાઈટ નામના પ્રોગ્રામ હેઠળ એ ધ્યેયને પામવા પ્રયત્ન કરવાનું નક્કી કર્યું. વેગુ સાઈટના પ્રોગ્રામ હેઠળ અનેક પ્રોજેક્ટ હાથ ધરવામાં આવ્યાં; જેમ કે, ડોમેન રજીસ્ટર કરવું, સાઈટની થીમ નક્કી કરવી, સાઈટ પર પીરસવાની સામગ્રી, લેખકોનો સંપર્ક, સમયપત્રક, જાહેરાત, વગેરે.

(credit: https://pmstudycircle.com/2012/03/project-management-vs-program-management-vs-portfolio-management/)

1) કાર્ય ક્ષેત્ર
પ્રૉજેક્ટનું ધ્યેય પહેલેથી નક્કી હોય છે અને પ્રોજેક્ટના કાર્યકાળ દરમિયાન એમાં ફેરફાર થયા કરતા હોય છે.
પ્રોગ્રામનું કાર્યક્ષેત્ર વધારે વિસ્તૃત હોય છે અને એમાં એક કરતા વધુ પ્રોજેક્ટ અને પોર્ટફોલિયો હોઈ શકે છે.
પોર્ટફોલિયો સંસ્થાની વ્યૂહરચના મુજબ કાર્યક્ષેત્રમાં ફેરફાર આવતો હોય છે.

2) બદલાવ
પ્રોજેક્ટને અમલમાં મુકતાં એમાં ઘણાં ફેરફાર થતા હોય છે.
પ્રોગ્રામમાં આંતરિક અને બાહ્ય પરિબળોને લીધે ફેરફાર આવતાં હોય છે.
સંસ્થાની વ્યૂહરચના પોર્ટફોલિયો બદલવામાં મોટો ભાગ ભજવે છે.

3) આયોજન
પ્રોજેક્ટના અમલીકરણમાં વિસ્તૃત ફલકમાંથી બારીક વિગતોનું આયોજન સતત ચાલ્યા કરતુ હોય છે.
પ્રોગ્રામનું આયોજન હંમેશા વિસ્તૃત ફલક પર થતું હોય છે જે વિવિધ પ્રોજેક્ટને માર્ગદર્શન પૂરું પડે છે.
પોર્ટફોલિયોમાં માર્ગદર્શિકાઓ હોય છે જે પ્રોગ્રામનું ફલક નક્કી કરે છે.

4) વ્યવસ્થાપન
પ્રોજેક્ટમાં કૌશલ્ય ધરાવતા કામગારોનું વ્યવસ્થાપન કરવાનું હોય છે.
પ્રોગ્રામમાં વિવિધ પ્રોજેક્ટ મેનેજરોનું વ્યવસ્થાપન હોય છે અને પોર્ટફોલિયોમાં વિવિધ પ્રોગ્રામ મેનેજરોને આવરી લેવામાં આવે છે.

5) સફળતાનો માપદંડ
ઉત્પાદનની ગુણવત્તા, સમયસર ઉત્પાદન, ખર્ચ, ગ્રાહક સંતોષ વગેરે પ્રોજેક્ટની સફળતા દર્શાવે છે.
પ્રોગ્રામની સફળતા એના ધ્યેય મુજબના આયોજન અને લાભ પાર આધારિત હોય છે.
પોર્ટફોલિયોની સફળતા આર્થિક રોકાણ અને અમલીકરણની ઉપલબ્ધી પરથી નક્કી થાય છે.

150314_ceo_inno

માનસિક શાંતિ માટે મૅનેજમેન્ટ – ચિરાગ પટેલ ડિસેમ્બર 24, 2016

માનસિક શાંતિ માટે મૅનેજમેન્ટ  – ચિરાગ પટેલ ડિસેમ્બર 24, 2016

ભૂરો શાકભાજી નો પથારો કરીને બાજુ માં આરામ થી સૂતો તો..બાજુ માથી એક શેઠ નીકળા.
શેઠ :  ઉભો થા. ધંધા ના ટાઈમે સુઈ રઈશ તો  આગળ નઇ વધે.
ભૂરો : આગળ વધીને શુ કરવાનું?
શેઠ : પથારા માંથી દુકાન કરવાની,
દુકાન માંથી વખાર કરવાની
પછી એક્ષ્સ્પોર્ટ કરવાનું, ખેતર લેવાના
ભુરો : પછી શું કરવાનું ?
શેઠ : પછી તારા હાથ નીચે માણસો કામ કરશે
અને તારે આરામ થી ઊંઘવાનું
ભૂરો : તો અત્યારે હું શું કરતો હતો ?

* * * * * * * * * * * *

 

હજારો વર્ષોથી માણસ અનેક ઉપાધિઓ અને ઉધમાતો કરતો આવ્યો છે! અને, એ બધી ઉપાધીઓને આમંત્રણ આપ્યા પછી શાંતિની શોધમાં દોડતો રહ્યો છે! ખાસ કરીને ભારતમાં એ માટે અનેક સંશોધનો થયા છે. આજે આપણે એના મૅનૅજમૅન્ટમાં ઉપયોગી પાસા વિષે વિચાર કરીશું.

 

જ્યારે વ્યક્તિને નિર્ણય લેવાનો હોય ત્યારે એની પરિસ્થિતિ એના નિર્ણય પર અને એના અમલ પર બહુ મોટી અસર કરે છે. અમુક મૅનેજમૅન્ટ પોઝિશન ખુબ જ તણાવભરી કામગીરી ધરાવે છે. એના માટે લાયક ઉમેદવાર શોધવા સ્ટ્રેસ ટેસ્ટ કે એવી પરિસ્થિતિના પ્રશ્નો પૂછી લાયક ઉમેદવારની મનોસ્થિતિ ચકાસવામાં આવે છે. જો કે આજકાલ તો દરેક નોકરી-ધંધામાં તણાવભર્યા કામ વધી ગયા છે. તણાવ વ્યક્તિને અમુક નિર્ણયો પર સંતુલિત પૃથક્કરણ કરતા રોકે છે. પરિણામે ભુલભર્યા નિર્ણયો લેવાઈ જાય છે. અને છેવટે તો એ તણાવમાં વધારો જ કરે છે.

 

આજે આપણે તણાવ ઓછો કરવાના અમુક સહેલાં ઉપાયો જોઈએ.

 

  1. જયારે માનસિક તાણ વધે ત્યારે શ્વાસોચ્છ્વાસ વધી જતાં હોય છે. પ્રયત્નપૂર્વક ધીમા , ઊંડા શ્વાસ લેવાથી તાણ ઓછો થાય છે.
  2. રોજ ધીરે ધીરે ૐનો મધ્યમ સ્વરે ઉચ્ચાર અડધો કલાક સુધી કરવો. અનેક પ્રયોગોથી આ સ્વતઃ સિદ્ધ પ્રયોગ છે. ‘અ’ ઉચ્ચાર નાભિથી, ‘ઉ’ ઉચ્ચાર છાતી મધ્યેથી અને ‘મ’ ઉચ્ચાર નાક અને હોઠ વચ્ચેથી સરખા અંતરાલમાં થાય એ ધ્યાન રાખવું. ટટ્ટાર કરોડ, ગરદન અને શક્ય હોય તો હથેળીઓ છતી રાખવી.
  3. રોજ ઓછામાં ઓછું 5 મિનિટ શ્વાસ અને ઉચ્છ્વાસ પર ધ્યાન આપવાથી અનેક લાભ થાય છે. કોઈ પણ કાર્ય કરતા શરીર ટટ્ટાર રાખી નાકના ટેરવા પર ધ્યાન આપવું. શ્વાસ કે ઉચ્છ્વાસ પ્રયત્નપૂર્વક લીધા સિવાય માત્ર અને માત્ર એમના આવાગમન પાર ધ્યાન આપવું.
  4. સંગીત અને નૃત્ય બહુ જ અકસીર પ્રયોગ છે. ગમતું સંગીત સાંભળો, ગાઓ, નાચો.
  5. કુટુંબીજનો, મિત્રો સાથે વાર્તાલાપ કરવાથી તાણ ઓછો થાય છે. (વધી પણ શકે છે, સંભાળજો !)
  6. 30મિનિટની ઝડપી ચાલ સંપૂર્ણ શરીર અને મન પર સરસ અસર કરે છે.

 

આ ઉપરાંતના પણ અનેક પ્રયોગો છે જે તમે અહીં કોમેન્ટ બોક્સમાં મુકશો તો અનેક લોકોને લાભ મળશે.

 

ૐ શાંતિ શાંતિ શાંતિ: