Patel406210322-004

એક અનેક એક શૂન્ય – ચિરાગ પટેલ નવેમ્બર 27, 2016

એક અનેક એક શૂન્ય – ચિરાગ પટેલ નવેમ્બર 27, 2016

હું મારા જીવનની અગત્યની ઘટનાઓની ઘટનાઓની નોંધ કરી રાખતો હોઉં છું. આજે જે ઘટનાનું વર્ણન કરવાનો છું એ કોઈ કારણસર મેં નોંધી નથી! વળી, આ ઘટનાને લગભગ દોઢ વર્ષ વીતી ગયું પછી એ આજે જણાવી રહ્યો છું!

સદ્ ગુરુ શ્રી જગ્ગી વાસુદેવની ઈનર એન્જીનીયરીંગ કોર્સમાં બતાવેલી ઈશા ક્રિયાનો અભ્યાસ મેં એપ્રિલ 25, 2015ને શનિવારે શરુ કર્યો. એ ક્રિયા સળંગ 45 દિવસ કરવાની હોય છે. કદાચિત 15માં દિવસે એટલે કે 10મી મે શનિવારે મને આ અનુભવ થયો હશે એવું હું અનુમાન કરું છું.

વહેલી સવારે ઉઠી મેં પારુલ સાથે ફેસટાઈમ પર વાત કરી. એ સમયે પારુલ અને સ્વરા વડોદરા હતાં.ત્યારબાદ સૂર્યનમસ્કાર અને બીજી કસરતો કરી ન્હાયો. પછી મેં ઈશા ક્રિયા કરી અને પૂજા કરી. હું એ સમયે ટ્રાવેલોજ મૉટેલ પર હિનાભાભીના મમ્મી-પપ્પા સાથે રહેતો હતો. વૃંદ ભારતથી પાછો આવી ગયો હતો પણ એ આયોવામાં પ્રિતેશભાઈ સાથે રહેવા ગયો હતો.

પૂજા કરીને હું નીચે ગયો અને દૂધ-નાસ્તો કરી એમ.આર.આઈ. માટે લૅકવુડ હૉસ્પિટલ જવા ગાડીમાં બેઠો.ગાડી શરુ કરી પહેલી ટ્રાફિક લાઈટ આવી ત્યાં તો જાણે મારુ વિશ્વ જ બદલાઈ ગયું. ટ્રાફિક લાઇટથી આગળ દેખાતો સળંગ રસ્તો મારી અંદરથી બહાર નીકળી રહ્યો હતો. આસપાસની દુકાનો, રસ્તે ચાલતાં માણસો, વૃક્ષો, હવા, આકાશ, વાદળો, સૂર્ય, ટ્રાફિક લાઈટ, વાહનો બધું જ મારી સાથે જોડાયેલું હતું અને મારી અંદરથી જ બધું પ્રવાહિત થઈ બહાર નીકળી રહ્યું હતું. સમગ્ર સૃષ્ટિનું અસ્તિત્વ માત્ર અને માત્ર મારે માટે હતું અને મારા માટે જ હતું! ગાડી એની મેળે ચાલતી રહી અને હું હોસ્પિટલ પહોંચ્યો. આ અનુભવ લગભગ બે દિવસ સુધી રહ્યો.

આ અનુભવ બાદ ઘણીવાર મારી આસપાસની સૃષ્ટિ મને બહુ પોતિકી લાગી છે. ઘણીવાર તો આકાશમાં દેખાતા સૂર્યને પકડીને વ્હાલ કરવાની ઈચ્છા થઈ આવી છે! ઘણીવાર ધ્યાનમાં શરીર અને મન ઉપરાંતનું મારું અલગ અસ્તિત્વ અનુભવાયું છે. મારા અનુભવને હું એકથી અનેક થવાની પ્રક્રિયાનો અનુભવ હું ગણાવું છું. એને અનેકમાં રહેલી એકતાનો અનુભવ પણ કહી શકાય. આજના લેખનું મેં શીર્ષક આપ્યું છે – એક અનેક એક શૂન્ય. એક અને અનેકનો અનુભવ મને થઈ ગયો અને થતો રહ્યો છે. હવે, એકમાંથી શૂન્યનો અનુભવ મેળવવા પ્રયત્નશીલ છું.
અસ્તુ. ૐ તત સત!

Patel406210322-004

ભારતયાત્રા 2 – ચિરાગ પટેલ એપ્રિલ 16, 2017

ભારતયાત્રા 2 – ચિરાગ પટેલ એપ્રિલ 16, 2017

હું, ધર્મ અને દેવિન્દ્રભાઈ ફેબ્રુઆરી 23 ગુરુવારે સાંજે વડોદરાના નવા વિમાનમથક પરથી મુંબઈ થઈને કોઈમ્બતુર પહોંચવા નીકળ્યા. ધર્મ બપોરે અમદાવાદથી આવી ગયો હતો. મમ્મીએ બનાવેલું ભોજન જમી, દિગંતની ગાડીમાં અમે મથક પહોંચ્યા. દેવિન્દ્રભાઈને અમે લાડથી દેવાભાઈ નામે બોલાવીએ છીએ. દેવાભાઈ વહેલા આવી ગયા હતા. નવું વિમાનમથક મજાનું બનાવ્યું છે. ગુરુવાર જેવા કામકાજના ચાલુ દિવસે પણ પ્રવાસીઓની વધારે સંખ્યા જોઈ આશ્ચર્ય થયું.

એ દિવસે પહેલીવાર હું દિવસના પ્રકાશમાં વડોદરાથી મુંબઈ વિમાનમાં ગયો એટલે ગુજરાતની ભૂગોળ સારી રીતે જોઈ શક્યો. મુંબઈ ટર્મિનલ 1 વિમાનમથક પર પહોંચ્યા. બીજા વિમાનને વાર હતી એટલે મજાના ઢોસા ખાધા. જીવનમાં પહેલીવાર હું મુંબઈથી દક્ષિણ જઈ રહ્યો હતો, એનો રોમાન્ચ મનમાં હતો.

રાત્રે લગભગ દશ વાગ્યે અમે કોઈમ્બતુર વિમાનમથકે પહોંચ્યા. ચોતરફ સાદગી આંખોમાં સમાતી હતી. ધ રેસીડેન્સી હોટેલમાં મેં ઈમેલ દ્વારા નોંધણી કરાવી દીધી હતી, એટલે મથકની બહાર ટેક્સી કરી લીધી અને હોટેલ પર પહોંચ્યા. ત્યાં સજાવટ અને વ્યવસ્થા સરસ હતી. અમારા રૂમમાં સગવડ અમેરિકાની કક્ષાએ આવી એટલી સારી હતી. ન્હાઈ, થોડી વાતો કરી અમે નિદ્રાદેવીને શરણ થયા.

24મી ફેબ્રુઆરી શુક્રવારે, અમે સવારે વહેલા ઉઠી, પરવારીને નીચે નાસ્તો કરવા કરવા પહોંચી ગયા. નાસ્તામાં દક્ષિણ ભારતીય વાનગીઓ ગરમાગરમ પીરસાતી હતી. સાથે આંતરખંડીય (continental) વાનગીઓ પણ હતી. અમે વ્યવસ્થિત નાસ્તો કરી, હોટેલનું બિલ ચૂકવી નીકળી પડયા. ગઈકાલે એરપોર્ટથી અમે જે ટેક્સીમાં હોટેલ આવ્યા હતા એની સાથે જ આજે ઈશા કેન્દ્રમાં જવાની વ્યવસ્થા કરી દીધી હતી. એ ટેક્સીવાળો આવી ગયો હતો.

સવારે કોઈમ્બતુર શહેર મને વડોદરા જેવું લાગ્યું – મધ્યમ, શાંત, સુઘડ. વડોદરા, અમદાવાદ અને કોઈમ્બતુરની મનોમન સરખામણી મેં કરવા માંડી. કોઈમ્બતુર અને અમદાવાદમાં હોટેલ, દુકાનોના પાટિયા મોટે ભાગે દ્વિભાષી છે – ઈંગ્લીશ અને ગુજરાતી/તમિલ. જયારે વડોદરામાં માત્ર ઈંગ્લીશ પાટિયાનું પ્રમાણ વધારે છે. વાહનોની ધમાલ સહુથી વધારે અમદાવાદમાં છે. વડોદરાનું સ્થાન પછી આવે, જયારે કોઈમ્બતુર વાહનો બાબતે ઘણું શાંત લાગ્યું. કોઈમ્બતુરના રસ્તાઓ સપાટ અને વ્યવસ્થિત લાગ્યા. અહીં કદાચ વર્ષોથી રસ્તાઓ સારા છે. જયારે ગુજરાતમાં નરેન્દ્રભાઈના શાસનકાળમાં સારા રસ્તાઓ દેખાયા છે. મેં ટેક્સીચાલક સુભાષને કોઈમ્બતુર શેના વિષે જાણીતું છે એવું પૂછ્યું. તેણે જણાવ્યું, ઈશા કેન્દ્ર. છેક વેલિયનગિરિ ઈશા કેન્દ્રના આશ્રમ સુધી ઠેર-ઠેર આજના મહાશિવરાત્રીના ઉત્સવ વિશેના પાટિયા લાગેલા હતા. વળી, અમ્મા જયલલિતા વિશેના તમિલ લખેલા પાટિયા પણ બહુ જોયા.

વચ્ચે આવતા નાના ગામડાઓના નામ તો હવે યાદ રહ્યા નથી. ગૂગલ પર ખબર પડી જશે. લગભગ દોઢ કલાકે અમે આશ્રમ પહોંચ્યા. સાંજે વડાપ્રધાનશ્રી નરેન્દ્ર મોદી આવવાના હતા એટલે સુરક્ષા વ્યવસ્થા વધારે કડક હતી. અમને ઉતારીને સુભાષ બીજે દિવસે વહેલી સવારે પાંચ વાગ્યે આવી જવાનો વાયદો કરી નીકળી ગયો. મેં એનો ફોન નંબર લઈ લીધો.

અમે પ્રવેશદ્વારે પહોંચ્યા ત્યારે તો ત્યાં માનવ મહેરામણ હિલોળા લઈ રહ્યો હતો! અમને બીજા એક મોંકાણના સમાચાર ત્યાં જઈને મળ્યાં કે અમારો સમાન (બેગ/થેલો) સુરક્ષા વ્યવસ્થા કડક હોવાને લીધે અંદર લઈ જઈ શકાય એમ નહોતો. થોડી પૂછપરછમાં ખબર પડી કે જો અમે આશ્રમના સ્થળે પહોંચીશું તો ત્યાં અતિથિઓ માટે સામાન રાખવાની વ્યવસ્થા હતી. આમ-તેમ પૂછીને અમે બહાર નીકળ્યા પણ કોઈને આશ્રમ પહોંચવાનો રસ્તો ખબર નહતો. મહાશિવરાત્રીનો ઉત્સવ મોટો હોવાથી અને લગભગ છ લાખ લોકો આવવાની ધારણાથી, પૂરો કાર્યક્રમ વાહનોના પાર્કિંગના સ્થળે કામચલાઉ વ્યવસ્થા ઉભી કરી, થવાનો હતો. આશ્રમ જવા લગભગ 3-4 કિલોમીટર ચાલીને જવું પડે એમ હતું. પ્રવેશની આજુબાજુના સ્થળે ઘરોમાં અમે સામાન રાખવા વિષે પૂછી જોયું. પોલીસની સુચનાને લીધે કોઈ અજાણ્યા લોકોના સામાન રાખી શકે એમ નહોતા. એક સ્થળે એક ટેક્સીવાળા ભાઈએ એમની ટેક્સીમાં સામાન રાખવા સ્વીકાર્યું પણ અમે ખચકાયા અને એ વ્યવસ્થા સ્વીકારી નહિ. ત્યાં એક રિકશાવાળા હિન્દી બોલી/સમજી શકતા ભાઈ મળ્યા. એ ગુજરાતના રાજુલામાં દશ વર્ષ રહ્યા હોવાથી હિન્દી બોલી શકતા હતા. એ અમને બીજા ભાઈને રસ્તો પૂછી રિક્ષામાં બેસાડી આશ્રમ બાજુ લઈ ગયા. રસ્તાની બંને બાજુ નાળિયેરીના વૃક્ષો અને સરસ લીલોતરી હતા. દશેક કિલોમીટરની દડમજલ પછી પણ અમને આશ્રમ મળ્યો નહિ એટલે થાકીને પાછા ઉત્સવના પ્રવેશદ્વારે આવ્યા.

સમગ્ર ઘટનાક્રમના ફોટા તમે અહીં જોઈ શકશો: https://1drv.ms/f/s!Ai1KZ3s17Z27iGqwzoHqRtJv4y8f

લોકો તો વધુને વધુ સંખ્યામાં આવ્યે જ જતા હતા. અમે છેવટે એવું નક્કી કર્યું કે વારાફરતી બે-ત્રણ કલાક એક જણ સામાન સાચવતું બહાર બેસે અને બીજા બે અંદર જાય. અંદર જવાની વાર હતી એટલે અમે એક વૃક્ષની છાંયામાં જમાવી દીધી. આજુબાજુ બેઠેલા લોકો ગુજરાતીઓ કરતા વધુ સરળ જણાયા. એક ચેન્નાઈનો શિક્ષક યુવાન પણ ત્યાં હતો. એની સાથે અનેક વાતો થઈ. એ આશ્રમમાં આખી રાત ધ્યાન કરવા આવ્યો હતો. પણ એને આશ્રમ જવાનો રસ્તો મળતો નહોતો. આટલી રઝળપાટમાં મેં એટલા વિસ્તારમાં ક્યાંય પાન-બીડીનો ગલ્લો ના જોયો કે કોઈ પાનની પિચકારી મારતો કે ધુમાડા કાઢતો ના જોયો!

અમે વાતો કરતા હતા ત્યાં બે સ્વયંસેવકો જેવા લગતા યુવાનો પસાર થયા. મેં એમને રોકીને પૂછપરછ કરવા માંડી. એક યુવાન દિલ્હીનો અને બીજો કોલકાતાથી હતો. બંને આશ્રમમાં દશેક દિવસથી હતા અને પાછલા દિવસે ધ્યાનેશ્વર લિંગની પ્રાણપ્રતિષ્ઠાથી પ્રભાવિત હતા. દિલ્હીનો યુવાન ધ્યાનેશ્વર લિંગને માધ્યમ રાખી ધ્યાન કરવા પર વધારે ભાર મુકતો હતો. તેના કહેવા મુજબ જેટલો સમય એનો ધ્યાનમાં જતો હતો એટલો એ વધુ ને વધુ ધ્યાનેશ્વર લિંગમાં સમાતો જતો હોય એમ અનુભવતો હતો અને દૈહિક ભાન ભૂલી જતો હતો. એ બંને પાછા જતા હતા. મેં કારણ પૂછ્યું તો જાણવા મળ્યું કે ધારવા કરતા મોટી સંખ્યામાં લોકો ઉમટી પડ્યા હતા એટલે બધા સ્વયંસેવકો ગુંચવાઈ ગયા હતા. વળી, બંને જણા આધ્યાત્મિક અનુભવનું ભાથું લઈને જતા હતા એટલે મહાશિવરાત્રીની “પાર્ટી”નું તેમને ખાસ મહત્વ નહોતું.

ત્યાં મારુ ધ્યાન ગયું કે પ્રવેશ આગળ લોકો પોતાના થેલા કે બેગ એમનેમ મૂકી અંદર જતા હતા! એ જોઈ અમે નક્કી કર્યું કે જે થશે એ જોયું જશે. આમ પણ એવો કોઈ કિંમતી સામાન તો સાથે હતો નહિ. એટલે “હર હર મહાદેવ” બોલી અમે પણ સામાન બહાર મૂકી દીધો! પ્રવેશ માટે મેં ઓનલાઇન નોંધણી કરાવી હતી પણ એ માત્ર નિઃશુલ્ક પ્રવેશ માટે હતી. અમને એમાં આગળ બેસવા મળે એવું હતું નહિ. એટલે મિત્ર ધર્મએ નર્મદા પ્રવેશના રૂપિયા ચૂકવ્યા. અમને હાથના કાંડે નર્મદા પ્રવેશ દર્શાવતી પીળા રંગની પટ્ટી એક સ્વયંસેવક બહેને બાંધી આપી. ત્યાં પ્રવેશનું વર્ગીકરણ ભારતમાં નદીઓના ભૌગોલિક સ્થાન મુજબ હતું. સહુથી આગળ કૈલાશ, પછી ગંગા/યમુના, પછી નર્મદા, કાવેરી, મહાનદી વગેરે.

અંદર ગયા પછી અમને ઉત્સવની ભવ્યતા નજરે ચઢી. માણસોનો દરિયો ઘૂઘવતો હતો. અમે નર્મદા તરફ જતા પહેલા ભોજનના સ્ટૉલ બાજુ ગયા. ત્યાં લાલ ચટાક વાનગીઓ જોઈ ખાવાની હિમ્મત ના થઈ એટલે નાળિયેર પાણી પીધું. એક બાજુ કામચલાઉ શૌચાલય બાંધેલા હતા. પાણીના મોટા બાટલાને અડધેથી કાપી, પીવીસી પાઈપ સાથે જોડી વ્યવસ્થિત બાંધણી કરી હતી. એનો લાભ લઇ અમે નર્મદા સ્થળે પહોંચ્યા. અમે પીળી પટ્ટી બતાવી અંદર ગયા. અમે સ્ટેજની ઘણી નજીક હતા અને સ્ટેજ પરની હિલચાલ જોઈ શકતા હતા. જો કે આખા સ્થળે અનેક મોટા પડદા હતા જેમાં ટીવી પર પ્રસારણ થાય એ બતાવવાની વ્યવસ્થા હતી. અમે વચ્ચેના કાળા તંબુની નજીકની ખુરશીઓ પર બેઠા.

ઘડિયાળમાં હજુ પાંચ જ વાગ્યા હતા એટલે તડકે નહાતા અમે બેઠા. મેં થોડું આગળ જઈ આદિયોગીની મૂર્તિ સાથે “સેલ્ફી” લીધો. એટલે એક અમેરિકન બહેન ઉભા થયા અને મને આદિયોગી સાથે સરસ ફોટા પાડી આપ્યા. પછી મને કહે, One AdiYogi with other AdiYogi!

ઈશા આશ્રમની શરૂઆતમાં આદિયોગીની 112 ફૂટની વિશાળ મૂર્તિ આઠ મહિનાના પરિશ્રમથી સ્વયંસેવકોએ બનાવી છે. સદ્દગુરુના કહેવા પ્રમાણે આપણા શરીરમાં 112 ચક્ર હોય છે અને આદિયોગી શિવશંભુએ મુક્તિના 112 માર્ગ બતાવ્યા હોવાથી એ મૂર્તિ 112 ફૂટની બનાવી છે. એ મૂર્તિ માત્ર ખભા સુધીના ચહેરાવાળા આદિયોગીની છે. ભાલ પર શ્વેત તિલક, માથે બીજનો ચંદ્ર, ગળામાં રુદ્રાક્ષની માળા, પૌરુષિય યુવાન ચહેરો, વાંકડિયા લાંબા વાળ, કાનમાં કુંડળ, જમણા ખભે નાગ અને અર્ધ બીડેલી ધ્યાનમગ્ન આંખો – આ છે આદિયોગી જેમણે યોગની સપ્તર્ષિઓને સહુપ્રથમ દીક્ષા આપી. આ મૂર્તિની પ્રાણપ્રતિષ્ઠાનો આજે મહોત્સવ હતો.

ધીરે-ધીરે મારી અંદર આદિયોગીની આભાનો પ્રકાશ ઘૂંટાતો જતો હતો. લગભગ સાત વાગ્યે સૂર્ય વેલિયનગિરિની નાની પહાડી પાછળ સંતાઈ જવા લાગ્યો એટલે થોડી રાહત લાગી. લોકોના આગમનનો અવિરત પ્રવાહ ચાલુ જ હતો. થોડી વારમાં દૂરથી એક હેલીકૉપટર આવતું દેખાયું એટલે લોકોએ હર્ષનાદ કરી હાથ હલાવ્યા. બધાને લાગ્યું એમાં વડાપ્રધાનશ્રી હશે. પરંતુ એક પછી એક એમ બીજા બે કૉપટર પણ આવ્યા. જો કે લોકોએ ત્રણેય કૉપટરને હર્ષનાદથી વધાવી લીધા. વડાપ્રધાનશ્રીએ આશ્રમની મુલાકાત લીધી, ધ્યાનલિંગની આરતી કરી, અને પછી સ્ટેજ પર આવ્યા. અમને આખો ઘટનાક્રમ મોટા પડદે જોવા મળ્યો. એનો વિડીયો અહીં જોઈ શકાશે: https://www.youtube.com/watch?v=aO83xQQLdpI

સદ્દગુરુ લિખિત આદિયોગી પુસ્તક અને આદિયોગીની પ્રાણપ્રતિષ્ઠિત મૂર્તિનું સ્વાગત વડાપ્રધાનશ્રીએ કર્યું. કૈલાશ ખેરે પ્રસૂન જોશી લિખિત આદિયોગીનું મજાનું ગીત પ્રસ્તુત કર્યું. અમે ઉપસ્થિત હતા એ સમયનો વિડીયો અહીં જોઈ શકાશે:https://www.youtube.com/watch?v=o1tgYKXKBoc અને એનું સ્ટુડિયો સંસ્કરણ અહીં: https://www.youtube.com/watch?v=sq8yDhlUfUE વડાપ્રધાનશ્રીએ પ્રસંગોચિત ભાષણ કર્યું.

લગભગ આઠ વાગ્યે વડાપ્રધાનશ્રીની વિદાય પછી મહાશિવરાત્રીનો ઉત્સવ શરુ થયો. મેં સેલફોન જોયો તો ખ્યાલ આવ્યો કે એમાં સિગ્નલ અવરોધવામાં આવ્યા હતાં. એની શરૂઆત “યોગેશ્વરાય નમઃ” સ્તોત્રથી થઈ. શરૂઆતના બે કલાકનો વિડીયો અહીં જોઈ શકાશે: https://www.youtube.com/watch?v=277W98hyWT4 આદિયોગીની મૂર્તિ પાછળથી પ્રકાશનો શેરડો ઉપર જાય એવી વ્યવસ્થા હતી એટલે રાતના અંધારામાં આદિયોગીની મૂર્તિ ભવ્ય લાગતી હતી.

હવે, લગભગ સવા દશ વાગ્યે સદ્દગુરુએ સ્ટેજ સાંભળી લીધું. મને હતું કે વડાપ્રધાનશ્રીની વિદાય પછી મોટાભાગના લોકો વિખેરાઈ જશે.પરંતુ, અબાલવૃધ્ધ સહુ લગભગ 6 લાખ લોકો હજુ ત્યાં જ હતા. ડ્રોન વડે રેકૉર્ડ કરેલો વિડીયો પણ થોડી વારે પડદા પર દેખાતો હતો એના પરથી માનવમહેરામણનો ખ્યાલ આવતો હતો. અડધી રાત નજીક હતી ત્યારે સદ્દગુરૂએ તેમના ગુરુનો એક પ્રસંગ સંભળાવ્યો, જે તમે અહીં જોઈ શકશો: https://www.youtube.com/watch?v=aOSm-9obQXY&t=4122s ફાસ્ટ ફોરવર્ડ કરીને વિડીયો 53:00 બતાવે ત્યાંથી વિડીયો જોશો. સ્થાનિક સમય લગભગ 11.17pm હશે. ટૂંકાણમાં કહું તો સદ્દગુરુ જગ્ગી વાસુદેવના ગુરુ શ્રી પલાની સ્વામી પલાની પાસે ધ્યાનમાં બેઠા હતા અને ગામવાસીઓએ એમને એમની અયોગ્ય વર્તણુંક વિષે પૂછ્યું તો પલાની સ્વામીનું મુખ અને આંખો બંધ હોવા છતાં દરેકને “શંભો” સંભળાયું! આ વાત પછી સદ્દગુરુએ અમને “શંભો” મંત્રનું ધ્યાન કરાવ્યું. મેં જે વીડિયોની લિંક આપી છે એમાં પુરી વિધિ છે અને તમે એ સાથે-સાથે કરી શકશો.

આ ધ્યાન દરમ્યાન સ્થાનિક સમય લગભગ 11.30pm અને વીડિયોમાં 1:05:00 બતાવે ત્યારે આજ્ઞા ચક્ર પર હથેળી મુકવાની હોય છે. એ સમયે સદ્દગુરુ ત્રણ-ચાર વાર શંભો બોલી અટકી જાય છે. પરંતુ, મને ત્યાં અલગ અનુભવ થયો હતો. સદ્દગુરુ અટકી ગયા પછી 5-8 સેકન્ડમાં મારા મગજમાં ઊંડાણમાંથી એમનો શંભો અવાજ મને સંભળાવો શરુ થયો એટલે મેં પણ એનું ઉચ્ચારણ શરુ કર્યું. થોડીવારમાં એ અવાજ અટકી ગયો અને પછી સદ્દગુરુનો માઈક પર શંભો અવાજ સંભળાવો શરુ થયો. એટલે મેં ફરી ઉચ્ચારણ શરુ કર્યું. ધ્યાન પૂરું થયું એટલે મેં દેવાભાઈ અને ધર્મને તેમના અનુભવો પૂછ્યા. દેવભાઈને ખુબ જ ઊંઘ આવતી હોવાથી તેમનાથી ધ્યાન નહોતું થયું. જયારે ધર્મને બરાબર મારા જેવો જ અનુભવ થયો હતો. લગભગ ત્રણ અઠવાડિયા પહેલા મેં આખા ઉત્સવના વિડીયો જોયા અને એમાં આ સમયે મને અને ધર્મને થયેલો અનુભવ યાદ આવ્યો એટલે એ ભાગ ખાસ જોયો! એ જોઈ હું વિચારમાં પડી ગયો! તમે પણ એ વિડીયો જોશો તો ખ્યાલ આવશે કે આજ્ઞા ચક્ર પર બધાની હથેળી હોય છે ત્યારે સદ્દગુરુ થોડીવાર શંભો બોલે છે પછી બધાને ધ્યાનમાંથી જગાડતા સુધી ફરી એ બોલતા જ નથી! તો અમને તેમનો અવાજ કેવી રીતે સંભળાતો હતો? એટલે મેં વિડિયોનો એ ભાગ ધ્યાનપૂર્વક જોયો તો જણાયું કે ઘણા બધા લોકો શંભોનું ઉચ્ચારણ કરે છે. કેટલાક લોકો આવેશમાં ધૂણે છે, કેટલાક ચીસો પાડે છે, કેટલાક ઊંડા ધ્યાનમાં છે. એટલે જે લોકો શંભોનું ઉચ્ચારણ કરે છે એ દરેકને મારા અને ધર્મ જેવો અનુભવ થયો હોવો જોઈએ! મેં ફરી આ ધ્યાન કરી જોવા વિચાર્યું. એટલે વિડીયો ફરી ગોઠવી ધ્યાન શરુ કર્યું. આ વેળા મને આજ્ઞા ચક્રમાં ભૂરાશ પડતું પ્રવાહી દેખાયું અને એમાં અનેક તારલાં ચમકતાં દેખાયા. હું એ પ્રવાહીમાં તરબોળ હતો! આવું પ્રવાહી મેં કદી જોયું નથી. આજ્ઞા ચક્રમાં મને હંમેશા કાળું કે ઘેરું વર્તુળ દેખાય છે પણ આવું પ્રવાહી નહિ.

સદ્દગુરુ બીજું ધ્યાન સ્થાનિક સમય 11.49pm અને વીડિયોમાં 1.24.00 સમયે કરાવે છે. લગભગ અડધો કલાકનું ધ્યાન તમે વિડીયો સાથે કરી શકો છો. આ ધ્યાન પછી મારી પાછળ બેઠેલો એક યુવાન ભાવાવેશમાં લગભગ બીજા અડધો કલાક સુધી ધ્રૂજતો હતો. એક યુવતી શિવ શંભોની બૂમો પાડતી બેઠકની વચ્ચેના ઉંચા કરેલા પ્લેટફોર્મ જેવા રસ્તે દોડીને સ્ટેજ સુધી પહોંચી ગઈ અને ફરી દોડતી, બૂમો પાડતી પાછી ફરી. આ વેળા એ shiva I feel you ની બૂમો પાડતી હતી. તમે વીડિયોમાં જોઈ શકશો કે ભાવાવેશમાં ઘણા લોકો જુદી જુદી ક્રિયાઓ કરતા હતા. હું માનુ છું કે આ જ ભાવસમાધિ છે. વ્યક્તિ દેહભાન ભૂલી પોતાના જીવને શિવમાં મેળવી દેવા પ્રયત્ન કરે છે. મને અને ધર્મને એની થોડી ઝલક મળી!

પછી સમગ્ર મહાશિવરાત્રી દરમિયાન વિવિધ નાચ-ગાન જુદા-જુદા મંડળો દ્વારા પ્રસ્તુત થયા. સદ્દગુરુ પોતે પણ મસ્તીમાં નાચવા લાગતા હતા. એ જયારે પ્લેટફોર્મ જેવા રસ્તે ચાલીને બધાની નજીક આવતા હતા ત્યારે લોકો એમને નજીકથી જોવા પડાપડી કરતા હતા. સમગ્ર વાતાવરણ ભાવાવેશમય અને પવિત્ર હતું. ભાગ્યે જ કોઈ ઊંઘતું હશે.

અમે વચ્ચે થોડો સમય કંઈક પીવા માટે લેવા ગયા. એક સ્થળે દરેક વ્યક્તિને પૂરું પડી શકે એ રીતે મહાપ્રસાદંની વ્યવસ્થા હતી. ગ્રામજનો, સામાન્ય માણસો, અબાલવૃધ્ધ, બધાં જ મોટા વાડકા ભરી એ પ્રસાદ ખાતા હતા. અમે કૉફી પીધી અને આઈસ્ક્રીમ લીધો. અમારી બેઠકે આવતા અડધો કલાક જેટલો સમય થઈ ગયો એટલી ભીડ હતી.

આ ઉત્સવના બીજા વિડીયો અહીં જોઈ શકાશે:
ભાગ 4 – https://www.youtube.com/watch?v=jg0DTg-SRZA
ભાગ 5 – https://www.youtube.com/watch?v=xo4YNrQ2cf4&t=4828s
ભાગ 6 – https://www.youtube.com/watch?v=hnVmXzhJFGI

વડાપ્રધાનશ્રી નરેન્દ્ર મોદી ઉપસ્થિત હતા ત્યારે ડમરુના નાદથી સુશોભિત ગાનનો મેં લીધેલો વિડીયો અહીં જોઈ શકશો: https://www.youtube.com/watch?v=TIg_7sm-upw
બીજો એક મેં લીધેલો વિડીયો: https://www.youtube.com/watch?v=MlH5ACU6tGQ
પ્રવેશનો વિડીયો: https://www.youtube.com/watch?v=5jS2LOXR3Fk

લગભગ સાડા ચાર વાગ્યે અમે ત્યાંથી નીકળ્યા. ઉત્સવ હજુ ચાલુ જ હતો. મોટાભાગના લોકો પણ ત્યાં જ બેઠાં હતા. અમારા જેવા અમુક લોકો નીકળતા હતાં. બહાર નીકળી અમે સામાન શોધ્યો અને અમારા આશ્ચર્ય વચ્ચે બધું જ જેમનું તેમ હતું! હવે અમે સુભાષની રાહ જોતા થોડા આગળ ચાલતા નીકળ્યાં. રસ્તા પર માણસો અને વાહનોની ભીડ હતી. દેવાભાઈ એક કામચલાઉ વેચાણ સ્થળેથી કાપેલી કાચી કેરી લઈ આવ્યા. એની ચીરીઓ વચ્ચે અથાણાંનો મસાલો હતો. ખાવાની મજા પડી.

સુભાષને શોધવો મુશ્કેલ હતો. અમે એકબીજાને ઘણાં ફૉન કર્યા પણ અમને તમિલ આવડે નહિ અને એનું ઈંગ્લીશ અધકચરું હતું. એક બસ ડેપો દેખાયો તો ત્યાં જઈ એક ભાઈને મેં ફોન આપ્યો અને સુભાષને તામિલમાં સમજાવવા કહ્યું. છેવટે માંડ પોણા છ વાગ્યે સુભાષની ટેક્સી અમારા સુધી પહોંચી. અમારે આઠ વાગ્યે વિમાનમથકેથી ઉપડવાનું હતું એટલે સાત વાગ્યે તો પહોંચવું જ પડે એમ હતું. રસ્તો દોઢ કલાકનો હતો પરંતુ સુભાષે કલાકમાં અમને કોઈમ્બતુર વિમાનમથકે પહોંચાડી દીધાં! રસ્તામાં અનેક જગ્યે સલામતીના કારણોસર ફરી-ફરીને જવું પડ્યું તો પણ સમયસર પહોંચી ગયા. મુંબઈ થઈ સાંજે અમે વડોદરા પહોંચી ગયા. લગભગ છત્રીસ કલાક સુધી અમે ઊંઘ્યા નહોતાં અને ભોજનપેટે નાળીયેરપાણી, કોફી અને આઈસ્ક્રીમ લીધાં હતાં.

આ મહાશિવરાત્રીની ના ભૂલી શકાય એવી અમીટ છાપ મારા પર પડી છે. સમગ્ર કાર્યક્રમમાં સંયમ, સાદગી અને પવિત્રતાનો અનોખો સંગમ અને આદિયોગીની વિશાળ છત્રછાયા હરહંમેશનું સંભારણું છે.

મારી ભારતયાત્રાનું આ બીજું ચરણ સમાપ્ત!

Patel406210322-004

મોક્ષ – ચિરાગ પટેલ – મે, 1993

મોક્ષ

શાને જોઇએ તને એ મોક્ષ,
જ્યારેહાજર છે અનેક મોક્ષ અહીં;
નાનાં ભૂલકાં સમું નિર્દોષ
હાસ્ય ન પામું તો નથી ખપતો એ મોક્ષ.
મનોહારિણી સંગ પ્રેમતણાં સાગરમાંડૂબકી ન પામું,
તો નથી ખપતો એ મોક્ષ.
પયોધારિણી તણાં પનઘટમાં
ત્રુપ્તિન પામું તો નથી ખપતો એ મોક્ષ.
સ્રુષ્ટિમાં વિચરતાંપંખીડાં સમસ્વૈરવિહાર
ન પામું તો નથી ખપતો એ મોક્ષ.
વન્દેમાતરમ તણો ગગનનાદ ગજવતો
શહિદી ન પામું, તો નથી ખપતો એ મોક્ષ.
દરિદ્રનારાયણ તણાં આશીર્વાદ
ન પામુંતો નથી ખપતો એ મોક્ષ.
સ્વજનોનાં હ્રુદીયામાં ઉમંગ અને હરખ
ન પામું, તો નથી ખપતો એ મોક્ષ.
અરે, પ્રભુને પણ મુક્તિ નથી તો
શાને જોઇએ મોક્ષ તને?

– ચિરાગ પટેલ – મે, 1993

Patel406210322-004

અસ્તિત્વનો આયનો – ચિરાગ પટેલ

અસ્તિત્વનો આયનો – ચિરાગ પટેલ

ઘનઘોર વાદળો. કાજળઘેરી રાત.
શ્યામ રંગે ઉંઘતુ આકાશ.
શીતળતા બક્ષતો ચન્દ્રમા.
શરમના શેરડા પાડતો સુર્ય.
ટમટમતા તારલા.
ઝબકીને ઝાકળવત જીવતી ઉલ્કાઓ.
નવ ગ્રહોથી અનુપમ શોભતી માળા.
ધૂમકેતુઓના ધૂમ્રસેરો નો પડાવ.
મનોહારીણી આકાશગંગાનો ઝગમગતો પટ.
અબજો ટન ઓહિયા કરતા કૃશ્ણ-વિવરો.
શક્તિનો મહાવિસ્ફોટ કરતા શ્વેત-વિવરો.
ગુરુત્વાકર્શણની ચાદરથી બન્ધાયેલુ વિશ્વ.
શૂન્યમા અનુભવાતી સુક્ષ્મ ઉશ્ણતા.
વણજોયેલુ અનુભવાતુ મહત-તત્વ.
અફાટ અને વિરાન એકલતામા અસ્તિત્વનો આભાસ.
દૂર-સુદૂર સમ્ભળાતો ચિર-પરીચિત શાશ્વત શાંતિનો આંતર્નાદ.
હ્રદય વગર અનુભવાતુ આનન્દોર્મિઓનુ દોલન.
મન વગર દેખાતો અસ્તિત્વને ઝમકોરતો સર્વસ્વનો પ્રકાશ.
સમજણ અને સંગાથ વગર કપાતો પંથ.
એકાએક આવેશની આવ્રુત્તિ અને સમય થમ્ભી ગયો.

* * *
પક્ષીઓના પરોઢીયે ગવાતા પ્રભાતિયા મારા કલ્પના-વિશ્વને હચમચાવતા નવી ઉચાઇઓ સર કરતા જાય છે. આજની તારીખ શું થયી એ વિચારતો હું ઉંઘમાથી મારા આત્મા ને ખેંચીને બેઠો થયી ગયો. અરે આજે તો 18 ફેબ્રુઆરી થયી! આજના દિવસે જ ઇ.પૂ. 3251 મા સહુનો વહાલો કાનુડો આ પ્રુથ્વિ છોડીને ઈહલોકમા ગત્વાંવિત થયો હતો. એને યાદ કરતો અને “વસુદેવ સૂતમ દેવમ” ગાતો હું આ શરીર ને સ્નાનાદિ કર્મથી સ્વછ્છ કરવાનો પ્રયત્ન કરી રહ્યો. વાળને સમારતી વખતે એકાએક મને અરીસામા પ્રકાશનો ગાઢ પૂંજ રેલાતો દેખાયો. શું હશે એ? કોઇ પરલૌકિક અનુભવ? કોઇ સિધ્ધ આત્માની ઝાંખી? કે પછી મારુ પોતાનુ અસ્તિત્વ જ બોલતું હતું એ રુપે? જો એવું જ હોય તો એ શું કહેવા માંગતુ હતું? ઇશ્વરનું એ સંકેતથી શું કહેવાનુ પ્રયોજન હતું? શું હું સ્વત્વના સાક્સાત્કારને બદલે સ્વત્વના અસ્તિત્વનું પ્રયોજન સમજી શકીશ? ગમે તેમ હું તૈયાર થયીને નાસ્તો કરવા બેઠો. ફટાફટ બધું પતાવીને હું ઓફિસ જવા નીકળ્યો.

ઓફિસમા પ્રવેશ કરતાં જ પ્રફુલ્લિત વાતાવરણની લહેરખી મને વીંટળાઇ વળી. શાશ્વત- જીવનસંગીતનું મીઠું ગાન સ્વરાંજલિ રુપે ખળ-ખળ વહી રહ્યું હતું. પ્યારી અને મીઠડી સ્વરાંજલિ મારા અસ્તિત્વનો અલગારી અને પ્રગલ્ભ સેતુ હતો દુન્યવી પ્રયાસોનો. હા, તે મારો પ્યાર હતી અને મારા પ્રેમાંકુરોને પ્રજ્વલિત કરતી દેવી હતી.

“અનિક! રાજાની સવારી ક્યાં ચાલી?””સુરુરાણી, નવી રાણી આણવા.””રાજા કેટ-કેટલી રાણીઓ ને સાચવી શકશે? રુરુરાણીને તો આ ઓફિસ સાચવે છે!””એ જ તો રાજાની સમજદારી છે. બધા વ્યવસ્થાપકો બહુ કાબેલ છે ને?””અનિક, ચાલ મજાક છોડ. જો, તારા ડેસ્ક પર આજના કામની યાદી મુકી દીધી છે.””આભાર, સુરુરાણી.””અત્યારે તો સુરુ રાણી નથી પણ દાસી છે.” પાછુ એ જ મર્માળુ સ્મિત રેલાયુ.”આવુ સ્મિત ના રેલાવશો, એ સ્મિત તો જાનલેવા છે;પણ શું કરું, મારા દર્દેદિલની એ જ તો એક દવા છે.””આઇ લવ યુ, વ્હાલા અનિક. તારા શેર પર તો જાન કુરબાન.””કેમ? મારા પર જાન કુરબાન નહિ?””લુચ્ચા, જા હવે. કામ કર.”
હું સ્વરાંજલિ ની રાગિણીઓમાંથી ભાગીને પાછો કાર્ય-સમાધિમા પરોવાયો. કામની યાદીમા ખાસ કાઇ ન હતુ. કમ્પ્યુટર તરફ વળીને હુંઇ-મેલ તપાસવા બેઠો. Space.com ના ન્યુઝલેટરમાં એક આકાશી ઘટનાનો નિર્દેશ હતો. આજે રેવતી નક્શત્રમા સાત ગ્રહોની યુતિ હતી. રેવતી એટલે Zeta Piscium નક્શત્ર કે જેમા સાત ગ્રહોની યુતી વર્શો પહેલા થઇ હતી ત્યારે ક્રુશ્ણ ભગવાને દેહત્યાગ કર્યો હતો. વાહ, ફરી એ જ ખગોળીય ઘટના આજે હતી, અને એ પણ યોગાનુયોગ 18 ફેબ્રુઆરી ના દિવસે જ. શું આજે કોઇ આધ્યાત્મિક ઘટના થયી હતી કે થવાની હતી? મે સ્વને ઓમકારના સમુદ્રમા ભેળવ્યો અને દેહને કામમા પરોવ્યો.

* * *

“જાય છે એ માર્ગનો પતો કદી દેતા નથી અને અજાણ્યા આપણે ક્યાથી જવુ એ રાહ ઉપર.””પપ્પા, તમે અમ્રુત ઘાયલને કેમ યાદ કર્યા? શું મમ્મીની ફરી યાદ આવી?”
“યાદોનો ખારોપાટ છે મારા દરિયાવદિલમા,
એ જ તો શેર રુપી મોતી પકવે છે મારા નયણામા.””વાહ પપ્પા, વાહ. તમારા શેર ખરેખર જીવન-દગ્ધમાથી દોહન કરેલ નવનીત છે. પણ, પપ્પા, શું થયું? આજે કેમ મમ્મી આટલી બધી યાદ આવે છે?””સુરિલી, બેટા, મારી સુરુરાણી જ્યારે જ્યારે આત્માની અંદર આવીને રમમાણ કરે છે અને એની રાગિણી રેલાય છે ત્યારે જ મારામા આવુ સંગીત રેલાય છે.”
“મિ. અનિક વ્રુન્દ તપસ્વી, મારી મા સ્વરાંજલિ કેવી હતી એની કોઇ વાત કરોને. તમે એકલા જ એનો રસથાળ પીઓ છે એ ઠીક નથી. મને પણ એની યાદો નુ રસપાન કરવા દો.”
“સુરુકુંવરી, એની તો ઘણી ઘણી વાતો થયી ગયી છે. આજે તો પથિકના કવનનું સંગીત રેલાવ.”
“પપ્પા, તમે પણ શું? એના કેટલા વખાણ કરું?””એની કોઇ ખામીની વાત કર.””અનામા કોઇ ખામી જ નથી. પણ, ખબર નહી કેમ પણ ક્યારેક એવુ-એવુ બોલે છે કે મને ડર લાગે છે.””શું બોલે છે?””કોઇ વાર અસ્તિત્વ, હિમાલય, યોગી વગેરે-વગેરે વાતો કરે છે.””તો એમા વાંધો શો છે? આ બાબતો દર્શાવે છે કે પથિક આધ્યાત્મિક છે અને ઉન્નતિ તરફ દ્રશ્ટિ ધરાવે છે.””પપ્પા, તમને વાંધો ના હોય. મને તો હોય ને?””જો સુરિલી, આત્માની ઉન્નતિ ના પથ પર ચાલનાર દરેક પલાયનવાદી ના હોય. પથિક તારો સ્વીકાર કરવાનો છે અને બધી સાંસારિક જવાબદારી નિભાવે એવો છે, પછી વ્યર્થ ચિંતા નહી કરવાની.”

* * *
લવ. એ જ ગૌરવર્ણ. એવું જ હિરણ્મય લલાટ. એ જ પ્રગલ્ભ સ્મિત. આહા, એવી જ મુખલાલિમા. એવું જ ખિલખિલાટ હાસ્ય. એવું જ સુરિલું રુદન. એવો જ ભવ્ય દેખાવ. શું, સ્વરાંજલિ આજે લવ પથિક મહેતા સ્વરુપે અવતરિત થયી છે? દરેકનો એવો જ અભિપ્રાય હતો. સુરિલી પોતાના પુત્રસ્વરુપે પોતાની અંશદાતાને ભાળીને જાણે એને નિહાળવામા તલ્લિન થયી ગયી હતી. પથિક નો તો ઉત્સાહ જાણે દરેકને નવિન વિશ્વ તરફ દોરી જતો હતો. મને તો મારુ અસ્તિત્વ સાર્તક થયેલુ જણાયું. બસ, હવે તો મારા એકલ જીવનને નવી સ્રુષ્ટિ મળી ગયી.
લવની લાલન-પાલનની જવાબદારી ઘણે અંશે મે જ ઉઠાવી લીધી હતી. પથિક અને સુરિલી એમની સાંસારિક સ્રુષ્ટિમા ઘણી અંશે સંતુષ્ટ હતા અને કારકિર્દીની દ્રષ્ટિએ પણ આનન્દિત હતા. મને તો જાણે મારી સુરુરાણી નવા સ્વરુપે પ્રાપ્ત થયી હતી. જીવન હવે એવા મુકામે આવી પહોંચવાની તૈયારીમા હતુ કે જે મને શાશ્વત શાંતિ બક્શવાનુ હતુ. પણ ત્યા કેવી રીતે પહોંચાશે એના વિશે હજી સુધી કોઇ પ્રકાશ દેખાયો નહતો. કદાચ મારે ત્યા પહોચવા માટે નવો જન્મ પણ લેવો પડે. કદાચ.

* * *
“દાદારાજા. મને ચાંદો લાવી આપો.””લવ બેટા. હું કેવી રીતે લાવુ. એ તો કેટલો દૂર છે, અને હું ત્યા પહોચુ તો પણ એને કેવી રીતે લાવી શકું? મારામા એટલી શક્તિ નથી.””દાદારાજા, તમે જ કહેતા હતા કે આપણે ધારીએ તે કરી શકીયે.”
“બેટા, મારામા તો એ ધારવાની પણ શક્તિ નથી.””જુઓ હું એને લાવી બતાવુ.”લવ એનુ ટેલિસ્કોપ લઇ આવ્યો અને મને ચાંદો બતાવ્યો.”જોયું દાદારાજા. ચાંદો આપણી પાસે આવી ગયો.”
“હા બેટા, હા. હવે કહે. મા ક્યાં છે.””કયી મા?””તારી મમ્મી.””મારી મમ્મી આ રહી. અને બધાની મમ્મી પણ આ રહી.””બધાની મમ્મી?””દાદારાજા. કેમ ભૂલી જાવ છો? અંબામા એટલે બધાની મા. એ પણ આ રહી.”હું, સુરિલી અને પથિક આજુબાજુ જોવા લાગ્યા. લવ ખડખડાટ હાસ્ય રેલાવવા લાગ્યો. મને એનુ હાસ્ય માર્મિક લાગ્યુ. મને ત્યારેજ એક શેર યાદ આવ્યો. કોની પંક્તિ છે એ તો હવે યાદ નથી. પણ મે લલકાર્યુ,”જ્યા જ્યા નજર મારી ઠરે, યાદી ભરી ત્યા આપની.”
અને લવ ફરી મર્માળુ બોલ્યો,”દાદારાજાની સવારી ક્યા જશે?”મને 18 ફેબ્રુઆરીનો દિવસ યાદ આવી ગયો. મારી સુરુરાણી સાથેનો સંવાદ યાદ આવી ગયો. જાણે હવે જ પ્રકાશનો આવિર્ભાવ થયો, અને શાશ્વત શાતિની શોધનો અભ્યુદય થયો. હવે તો મને પુરેપુરી ખાત્રી થયી ગયી કે લવ રુપે મારી સ્વરાંજલિ જ છે. અને મને સંતોષ પણ હતો કે સુરિલીને માની ખોટ હવે નહિ લાગે. મારુ સાંસારિક કર્તવ્ય પુરુ થયુ જાણે.
* * *
દેવપ્રયાગનો દશરથાનંદ પર્વત મારી ઉચ્ચતમ સાધનાને પોતાના ગૌરવાંવિત શિખર વડે ઉચ્ચતર બનાવતો હતો. અહર્નિશ ચાલતા મારા ભક્તિ-યગ્ન વડે પુલકિત થતા પ્રેમીજનો મારા અવશેષને પણ શૂન્યતા બક્શતા હતા. કોઇવાર લવ, પથિક, સુરિલી પણ મળવા આવી જતા. શુધ્ધ-સ્વનો સ્વામિ એવો હુ હવે એમને સાક્ષીભાવે નિહાળી શકતો હતો. એમને મારા સાન્નિધ્યમા આનંદ આવતો હતો. હવે તો સાધનાની કક્ષા એવી હતી કે હુ ચાહુ ત્યારે અને ચાહુ એ સ્વરુપે મહત-તત્વ અનુભવી શકતો હતો. શું આ જ મારા અસ્તિત્વનો આખરી પડાવ હતો. જેની જાણ હવે થવાની હતી એની આછેરી-શી ઝલક તો મને વર્શો પહેલા 18 ફેબ્રુઆરીના દિવસે મળી ચૂકી જ હતીને? રેવતી નક્ષત્રના સાત ગ્રહોની યુતિ જે પ્રકાશના પંથને અજવાળતી હતી એનો જ પરિપાક હું છુ ને. શું હું ઇશ્વરનો અવતાર છુ? શુ મારા દ્વારા માનવજાત જે રહસ્ય પામી છે એ જ મારો અવતાર-ઉદ્દેશ્ય હતો? શું કલ્કિ-અવતાર આ જ દેહમા વસે છે? શું હવે માનવજાત એક નવી ઉચાઇ પર પહોચી છે? કદાચ.

* * *
ઘનઘોર વાદળો.
કાજળઘેરી રાત.
શ્યામ રંગે ઉંઘતુ આકાશ.
શીતળતા બક્ષતો ચન્દ્રમા.
શરમના શેરડા પાડતો સુર્ય.
ટમટમતા તારલા.
ઝબકીને ઝાકળવત જીવતી ઉલ્કાઓ.
નવ ગ્રહોથી અનુપમ શોભતી માળા.
ધૂમકેતુઓના ધૂમ્રસેરો નો પડાવ.
મનોહારીણી આકાશગંગાનો ઝગમગતો પટ.
અબજો ટન ઓહિયા કરતા કૃશ્ણ-વિવરો.
શક્તિનો મહાવિસ્ફોટ કરતા શ્વેત-વિવરો.
ગુરુત્વાકર્શણની ચાદરથી બન્ધાયેલુ વિશ્વ.
શૂન્યમા અનુભવાતી સુક્ષ્મ ઉશ્ણતા.
વણજોયેલુ અનુભવાતુ મહત-તત્વ.
અફાટ અને વિરાન એકલતામા અસ્તિત્વનો આભાસ.
દૂર-સુદૂર સમ્ભળાતો ચિર-પરીચિત શાશ્વત શાંતિનો આંતર્નાદ.
હ્રદય વગર અનુભવાતુ આનન્દોર્મિઓનુ દોલન.
મન વગર દેખાતો અસ્તિત્વને ઝમકોરતો સર્વસ્વનો પ્રકાશ.
એક વિશાળ પરપોટા જેવુ દેખાતુ બ્રહ્માંડ.
એને ભેદીને એક સમુદ્રમા ઉઠતી અગનજ્વાળા.
એ અગ્નિશાખાનુ અધોગમન અને ઓમકારના ‘મ’ ધ્વનિનુ શમન.
“અનિક” નામના એક સિધ્ધ, સંત કે અવતારનો ઉદ્ભવ અને ઉદ્દેશ્ય પુર્ણ થતા સ્વગ્રુહે આગમન.

Patel406210322-004

મુક્તક

– શબ્દોના જંગલમા, ઝનૂન થી શોધતો જેને હમેશા,નિરવ આકાશમા, અહર્નિશ પામતો એને હંમેશા. – બહારથી
– આવુ સ્મિત ના રેલાવશો, એ સ્મિત તો જાન લેવા છે,શું કરું પણ, એ જ તો મારા દર્દેદિલની દવા છે.

– યાદોનો ખારો પાટ છે મારા દરિયાવ દિલમા,એજ તો કવિતા રુપી આંસુ પકવે છે મારા જીવનમાં.

– જાય છે એ માર્ગનો પત્તો કદી દેતા નથી અને અજાણ્યા આપણે ક્યાંથી જવુ એ રાહ ઉપર. – બહારથી

– એને રણથી શું લેવા-દેવા, તુ નથી એ હર જગ્યા રણ જ છે ને? – બહારથી

– તારી તડપતનો અધિકારી, તારી માયાનો બંધાણી, તારી હુંફનો બંધાણી, પાગલ પ્રેમી એકલો.

Patel406210322-004

આધુનિક ભારતનું વૈજ્ઞાનિક પ્રદાન – ચિરાગ પટેલ જુલાઈ ૧૭, ૨૦૧૦

આધુનિક ભારતનું વૈજ્ઞાનિક પ્રદાન – ચિરાગ પટેલ જુલાઈ ૧૭, ૨૦૧૦

મને ઘણી બધી વાર પ્રશ્ન ઉઠ્યો છે કે આધુનિક સમયમાં ભારતીય સંસ્કૃતિ વિજ્ઞાન, ગણિત અને ખગોળ ક્ષેત્રે પાછળ કેમ પડી ગઈ છે? જે પ્રાચીન સંસ્કૃતિ દરેક ક્ષેત્રે વિશ્વને નવી દ્રષ્ટિ આપી ચુકી હોય એનું આવું અધઃપતન! ઘણી વાર વિવિધ બ્લોગ પર પણ આ બાબતને લઈને ચર્ચાઓ થતી રહી છે. આથી, આ બાબતે મેં છેલ્લા ૨૦૦ વર્ષનો ઈતિહાસ થોડો ફંફોળી જોયો અને આપની સમક્ષ મારું અવલોકન મૂકી રહ્યો છું. અહીં માત્ર અને માત્ર વૈજ્ઞાનિક રીતે જાણીતી માહિતીઓના સન્દર્ભમાંથી ભારતીયોએ આપેલા પ્રદાનની નોન્ધ મૂકી છે.

* ૧૮૯૪મા જગદીશ ચંદ્ર બોઝે રેડિયો કમ્યુનીકેશનનું કોલકાતામાં જાહેર પ્રદર્શન કર્યું અને હવે આઈ.ઈ.ઈ.ઈ. સંસ્થાએ ગુગ્લીએમો માર્કોની પહેલા જગદીશ ચંદ્ર બોઝે રેડિયો સંદેશાવ્યવહાર શોધ્યો હોવાનું માન્ય રાખ્યું છે.

* ૧૯૨૦મા મેધનાદ સહાએ આયનીકરણ અને સૌર ક્રોમોસ્ફીયરની સ્પેક્ટ્રલ લાઈનની વિશિષ્ટ તીવ્રતાની તાપમાન અને દબાણને સાંકળીને ગણતરી સમજાવી.

* ૧૯૨૪મા સત્યેન્દ્રનાથ બોઝે પ્લાન્કના બ્લેક બોડી કિરણોત્સર્ગની ગણતરીના નિયમને ફોટોન સ્ટેટીસ્ટીક્સની મદદથી સાબિત કરી બતાવ્યો.

* ૧૯૨૪મા જ સત્યેન્દ્રનાથ બોઝે આઇન્સ્ટાઇન સાથે મળીને પદાર્થની પાંચમી ભૌતિક અવસ્થા “બોઝ-આઇન્સ્ટાઇન કન્ડેન્સેટ” સમજાવી.

* ૧૯૨૭મા જગદીશ ચંદ્ર બોઝે ક્રેસ્કોગ્રાફ નામનું યંત્ર વિકસાવી વનસ્પતિમાં જીવ છે એ સાબિત કર્યું.

* ૧૯૨૮મા ચંદ્રશેખર રામને પ્રકાશના વિખેરણની ઘટના સમજાવી જેને “રામન ઈફેક્ટ” કહે છે.

* ૧૯૨૯મા વાય. સુબ્બારાવે લોહમેન અને ફીસકે સાથે મળીને સ્નાયુમાં એટીપીમાંથી શક્તિ કેવી રીતે છૂટી પડે છે એ સમજાવ્યું.

* ૧૯૩૦મા સુબ્રમણ્યમ ચંદ્રશેખરે તારાની વ્હાઈટ ડવાર્ફ (શ્વેત વામન) અવસ્થા સમજાવી અને “ચંદ્રશેખર લીમીટ” તરીકે ઓળખાતો આંક આપ્યો.

* ૧૯૫૭મા ઈ.સી. જ્યોર્જ સુદર્શને રોબર્ટ માર્શક સાથે મળીને પરમાણુના વીક ફોર્સની સમજુતી આપી.

* ૧૯૫૭મા વી. બાપુએ ઓલીન વિલ્સન સાથે મળીને અવકાશી કિરણોત્સર્ગની “વિલ્સન-બાપુ ઈફેક્ટ” સમજાવી.

* ૧૯૬૪મા હરગોવિંદ ખુરાનાએ પ્રયોગશાળામાં કૃત્રિમ આર.એન.એ. બનાવ્યું જે કોષના પાયાના એકમ પદાર્થોમાંનો એક એમીનો એસીડ માટે જરૂરી છે. ૧૯૬૫ સુધીમાં નિરેન્બર્ગ અને ખુરાનાની પધ્ધતિએ કુલ ૨૦ એમીનો એસીડ કૃત્રિમ રીતે બનાવી શકાયા.

* ૧૯૬૫મા ફ્રેડ હોઈલ અને જયંત નારલીકરે બ્રહ્માંડની ઉત્પત્તિની “સ્ટેડી સ્ટેટ થીયરી” આપી.

* ૧૯૭૯મા ડી. નારાયણ રાવે પોટર અને રુડીકોફ સાથે મળીને ઈમ્યુનોગ્લોબીનના જે. ક્ષેત્ર શોધવાની સમજુતી આપી.

* ૧૯૯૯ અને બાદમાં વી. રામકૃષ્ણને રીબોઝોમ અને એન્ટીબાયોટીક્સ બંધારણ સમજાવ્યા.

* ૨૦૦૨મા મહિન્દ્ર અગ્રવાલે અવિભાજ્ય સંખ્યા (પ્રાઈમ નંબર) બહુ જ ચોકસાઈથી શોધવાની થીયરી આપી.

આની સામે એ જ વર્ષોમાં ૩૫ જાપાનીઝ, કોરિયન કે ચાઇનીઝ; ૭ લેટીન અમેરિકન અને ૫ મુસ્લિમ વૈજ્ઞાનિકોનો ઉલ્લેખ છે. હા, આ બે સદીઓ યુરોપ અને અમેરિકાની હોવાથી ભારતનું પ્રદાન તેમની સામે ઓછું લાગે છે, પરંતુ વિશ્વના બાકીના રાષ્ટ્રો કરતા ભારતનું નોંધપાત્ર યોગદાન રહ્યું છે. હવે રાષ્ટ્રવાર નોબેલ પારિતોષિકોની સરખામણી કરીએ.

૨ અલ્જીરીયા, ૫ આર્જેન્ટીના, ૧૦ ઓસ્ટ્રેલીયા, ૨૧ ઓસ્ટ્રિયા, ૧ અઝરબૈજાન, ૨ બાંગ્લાદેશ, ૧ બેલારુસ, ૧૦ બેલ્જીયમ, ૨ બોસ્નિયા, ૧ બ્રાઝીલ, ૧ બલ્ગેરિયા, ૧૯ કેનેડા, ૨ ચીલી, ૬ ચીન, ૧ કોલમ્બિયા, ૧ કોસ્ટા રિકા, ૧ ક્રોઅશિયા, ૫ ઝેક, ૧૩ ડેન્માર્ક, ૨ પૂર્વ તિમોર, ૪ ઈજીપ્ત, ૧ ફેરો આઈલેન્ડ્ઝ , ૪ ફિનલેન્ડ, ૫૭ ફ્રાંસ, ૧૦૩ જર્મની, ૧ ઘાના, ૨ ગ્રીસ, ૨ ગ્વાટેમાલા, ૧ હોંગકોંગ, ૧૫ હંગેરી, ૧ આઇસ્લેન્ડ, ૭ ભારત, ૨ ઈરાન, ૬ આયર્લેન્ડ, ૯ ઇઝરાયેલ, ૨૦ ઇટલી, ૧૬ જાપાન, ૧ કેન્યા, ૨ સાઉથ કોરિયા, ૧ લેટવિયા, ૧ લીથુઆનીયા, ૩ મેક્સિકો, ૧ મ્યાનમાર, ૧૮ નેધરલેન્ડ્સ, ૩ ન્યુઝીલેન્ડ, ૧ નાઈજીરિયા, ૧૧ નોર્વે, ૧ પાકિસ્તાન, ૧ પેલેસ્તાઈન, ૧૨ પોલેન્ડ, ૨ પોર્ટુગલ, ૩ રોમાનિયા, ૨૩ રશિયા, ૨ સેન્ટ લુસિયા, ૧ સ્લોવેકિયા, ૧ સ્લોવેનિયા, ૯ દક્ષિણ આફ્રિકા, ૭ સ્પેન, ૨૮ સ્વીડન, ૨૬ સ્વીત્ઝર્લેન્ડ, ૧ તિબેટ, ૧ તાઈવાન, ૧ ત્રિનિદાદ, ૧ તુર્કી, ૩ યુક્રેન, ૧૧૭ યુ.કે., ૩૨૦ યુ.એસ.એ., ૧ વેનેઝુએલા, ૧ વિયેતનામ. ભારતના ૭ નોબેલ ઇનામો નોંધપાત્ર છે.

ભારતનું યોગદાન અમેરિકી અને યુરોપી રાષ્ટ્રોની સરખામણીએ વામણું છે, પરંતુ અવગણ્ય સહેજે નથી. બીજા બધા દેશોની સરખામણીએ આપણે નોંધપાત્ર પ્રગતિ કરી છે અને યોગદાન આપ્યું છે. આપણે જે સિધ્ધિઓ મેળવી છે તેનો યોગ્ય પ્રચાર થયો જોઈએ જેથી રાષ્ટ્રાભિમાન જાગ્રત થાય; અને આ અભિમાનવાળો અભિગમ નવી સિધ્ધિઓના દ્વાર ખોલવામાં મદદરૂપ થઈ શકે.

થોડા હળવા કિસ્સા નોંધીને લેખનું સમાપન કરું છું. (ઈન્ટરનેટ પરથી લીધા છે.)

૧) એકવાર ઈંગ્લેન્ડમાં કોઈ પરિષદ હતી. એક બ્રિટીશ વૈજ્ઞાનિકે ભારતીય વૈજ્ઞાનિકને કહ્યું કે, “અમે તો તમારા પર ૨૦૦ વર્ષ રાજ્ય કર્યું છે.” ભારતીય વૈજ્ઞાનિકે સામે જવાબ આપ્યો કે, “જો હું બ્રિટીશ ઈતિહાસ ભૂલતો ના હોઉં તો એ ખરું કે રોમન લોકોએ તમારા પર ૫૦૦ વર્ષ રાજ્ય કર્યું હતું?”

૨) કોઈ ગણિતની પરિષદમાં ચર્ચા ચાલતી હતી. ભારતીય પ્રોફેસરે બધાને પુરાવાઓ આપીને જણાવ્યું કે અરેબીક આંકડાઓ ભારતમાં શોધાયા હતા. એક ઈરાકી ગણિતશાસ્ત્રી ઉભા થયા અને પૂછ્યું કે, “તમે ભારતમાં એને અરેબીક આંકડા કેમ કહો છો? અમે તો એને રકમ-અલ-હિન્દ (હિંદુ આંકડા) કહીએ છીએ!”

૩) કોઈ વાર એક પરિષદમાં એક અમેરિકન વૈજ્ઞાનિકે ભારતીય વૈજ્ઞાનિકને સવાલ કર્યો કે, “તમે ગરીબ દેશ છો. તમે લોકો ભૂખમરો અને ખેતી ક્ષેત્રે સંશોધન કરો. શા માટે ન્યુક્લિયર અને સ્પેસ પાછળ પડ્યા છો?” ભારતીય વૈજ્ઞાનિકે સામે પ્રશ્ન કર્યો કે, “તમે સાહિત્યનો અભ્યાસ માત્ર નવલિકા અને નવલકથા વાંચીને કરશો અને એમાંથી કાવ્ય કાઢી નાખશો?” અમેરિકને કહ્યું કે, “એવું કેવી રીતે બની શકે? ગદ્ય અને પદ્ય બંને સાહિત્યનો ભાગ છે.” ભારતીય સ્મિત સાથે કહ્યું કે, “બસ ત્યારે. બધું વિજ્ઞાનનો જ ભાગ છે અને અમે દરેક ક્ષેત્રે સંશોધન કરવા માગીએ છીએ.”

List of notable scientist/mathematicians in last 100 years from India who studied in India till master’s degree and worked mostly in India to achieve their feat:
1) Mahindra Agrawal – PhD from Kanpur – AKS primality test in mathematics – worked in India only
2) Sam pitroda – masters from Vadodara – inventor of digital diary and more than 100 telecom patents – worked in USA and then India only
3) Jayant Narlikar – masters from Varanasi – steady state theory, gravity theory – worked in UK and then India only
4) V Bappu – masters from Chennai – Wilson Bappu effect, astronomical discoveries – worked in USA and then India only
5) Y subbarao – masters from Hyderabad – first tetracycline
6) Salim Ali – masters from Mumbai – ornithology (birds) – worked in India only
7) KR Rao – masters from Chennai – many inventions in nuclear physics – worked in India only
8) PC Mahalanobis – undergraduate from Kolkata – statistical theory, survey, anthropology – worked in UK and then in India only
9) GN Ramachandran – masters from Bengaluru – molecular biology, crystallography – worked in India only
10) Harish Chandra – masters from Mumbai – discrete series, philosophical aspect of mathematics – brief work in India
11) Ganapathy Thanikaimoni – masters from Chennai – fossil and modern pollen morphology – worked in India only
12) APJ Abdul Kalam – masters from Chennai – indigenous missile system – worked in India only
13) Anil Kakodkar – masters from Mumbai – Indigenous nuclear explosions, heavy water reactor – worked in India only
14) Vikram Sarabhai – masters from Bengaluru – cosmic rays – worked in India only
15) S Chandrashekhar – masters from Chennai – chadrashekhar limit, Brownian motion, sunlit sky polarization – worked in USA only
16) G Sudarshan – masters from Chennai – explained weak force, quantum optics – worked in USA mostly and some in India
17) Satyendranath Bose – masters from Kolkata – Fifth state of element (Bose-Einstein theory), black body radiation – worked in India only
18) M Visvesvaraya – masters from Bengaluru – steel doors to protect wastage of water dam – worked in India only
19) Meghnad Saha – masters from Kolkata – ionization formula, spectral line – worked in India only
20) Jagdish Chandra Bose – masters from Kolkata – wireless communication, life in plants – worked in India only
21) Homi Bhabha – masters from Mumbai – electron shower, meson discovery – worked in UK and then India only
22) CV Raman – masters from Chennai – raman effect scattering of lights – worked in India only

Patel406210322-004

ટમટમતું આંગણું – ચિરાગ પટેલ જૂન 20, 2017

ટમટમતું આંગણું – ચિરાગ પટેલ જૂન 20, 2017

પથ્થર, રેતીના ઢગલાં,
ખાડા, ટેકરાં ભયંકર.
ભેંકાર કટાયેલી ધરતીના ચીરા,
હિમાલય ગરમ લાગે એવી રાત,
રેતીની આકરી ડમરીઓ.
ના કોઈ અવાજ બીજો,
માત્ર બીપ ટ્વીઈઈટનું સંગીત,
ક્યારેક ફૂટી નીકળતો જીવંત સ્વર.
આખો દિવસ ગોળીઓ ગળતા પસાર,
ના કોઈ જોવા વાળું તો’ય હાજતના મશીન!
ઉપર નજર કરું તો ટમટમે તારલાં.
ખર્યાં આંસુ હળવેથી,
ઘરનું આંગણું ફૂટ્યું એક ક્ષણમાં,
ક્લબલાટના ઇન્દ્રધનુષ રચાયા કાનમાં.
પ્યારી ઢીંગલી રિસાયેલી દેખાતી,
પ્રિયા-પત્નીની આંખોમાં સમુદ્ર ઉભરાતો,
બસ, થોડી વાતો અને વધારે ઉભરાટ.
ખટ્ટ અવાજ અને ફરી સ્મશાન રચાયું!
યોજનો પરની વાસ્તવિકતા પાછી છુપાઈ,
‘ને હું ઢળતો રહ્યો મારી ઉદાસીમાં.
એકાદ વર્ષમાં તો હવે મારી છલાંગ,
પાર કરીશ શૂન્યનો સમુદ્ર,
ભૂમિપુત્ર તરછોડી ભૂમિને વધાવીશ,
‘રોશની’ યાદોની જીવ ટકાવે ત્યાં સુધી!

(ભવિષ્યમાં કોઈ અવકાશયાત્રી મંગળ ગ્રહ ઉપર ગયો હોય અને ત્યાં પ્રયોગોમાં દિવસો વિતાવી પૃથ્વી પર પાછા આવવાના સ્વપ્ન જોતો હોય એ કલ્પના આ કાવ્યમાં છે. ઘરથી એને કુટુંબીજનોનો વિડીયો કોલ આવતો હોય છે.)

Patel406210322-004

સખ્ય સંવત્સરી – ચિરાગ પટેલ મે 16, 2017

સખ્ય સંવત્સરી – ચિરાગ પટેલ મે 16, 2017

એના હૈયે વસુ હું સદાય,
ફૂલડાં ઉપવનનાં હરખાય.
કુટુંબહિત કદી ના ભૂલતી,
પ્રેમે કરી સહુને જાળવતી.

એની આંખેથી જો ટપકે આંસુ,
દુઃખ ઓગાળી સુખ પ્રગટાવે.
કદીક જો ગુસ્સો ભભૂકે એનો,
દાહક જ્વાળામાં પ્રેમ જ પ્રગટે.

એના કટાક્ષોમાં પ્રેમ મ્હોરતો,
એના સ્મિતમાં લાગણી વહેતી,
એની પીડામાં સહુ વલોવાતા,
એના કષ્ટે સઘળું ધરાશાયી થતું!

આટલાં વર્ષોના સાથમાં,
સમયની એરણ પર,
કસોટી સખ્યની થાય ભરપૂર.
પણ સાંગોપાંગ નીતરે પાર!

પ્રાર્થું ‘મા’ને હરપળ,
ઈચ્છાપૂર્તિ સઘળી તારી થાયે;
મળે અનહદ સુખ, ‘ને છેવટે
જીવનનું લક્ષ્ય પણ!
“રોશની” અર્પણ તને “દીપ”!

Patel406210322-004

ધૂન – ચિરાગ પટેલ એપ્રિલ 12, 2017

ધૂન – ચિરાગ પટેલ એપ્રિલ 12, 2017

શ્વાસ ધૂને પ્રેમ સંગીત પ્રસરાવે,
અક્ષ સંગ્રહે પ્રેમ મૈત્રક પરોવે,
ઓષ્ઠ તરંગે પ્રેમ સંદેશો વિખેરે,
મુખ અરીસે પ્રેમ છાયા લજાવે,
કેશબીડે પ્રેમ આખેટ ખેલે,
કાયાવરણે પ્રેમ જીવન રક્ષે,
હૈયા સરવરે પ્રેમ નૌકા હંકારે,
મનોવિશ્વે પ્રેમ સ્વર્ગ સજાવે.

આવી રાધા સરીખી સખી,
કૃષ્ણ વિરહે મીઠી યાદે સુખી,
પિયુ મિલને વિયોગથી દુઃખી.

પાંચેય તત્વોની માયા જાણી,
ત્રણેય ગુણોની આભા માણી,
“રોશની” ‘મા’ની અમૂલ પામી!

Patel406210322-004

ભારતયાત્રા-1 2017 – ચિરાગ પટેલ માર્ચ 19, 2017

ભારતયાત્રા-1 2017 – ચિરાગ પટેલ માર્ચ 19, 2017

ભારતમાં હું ફેબ્રુઆરી 20થી માર્ચ 04 સુધી રહ્યો. આ વેળાની ભારતયાત્રાનો મારો મુખ્ય હેતુ મહાશિવરાત્રીની રાત ઈશાના કોઈમ્બતુરમાં આવેલા કેન્દ્રમાં વિતાવવી હતો. થોડી પૂર્વભૂમિકા બાંધુ. મોટેભાગે વર્ષ 2006માં મને બે સ્વપ્ન આવ્યાં હતાં. એ સ્વપ્નો વિષે મેં 2008માં લખ્યું હતું એ તમે અહીં વાંચી શકશો: http://rutmandal.info/guj/2008/11/svapna-darshan/ આ લેખમાં #2 વિભાગનું સ્વપ્ન અહીં ફરી લખું છું.

—”
મારા સ્વપ્નમાં એક યુવાન સન્યાસી દેખાયા. તેમણે ભગવા રંગનું વસ્ત્ર શરીરે વીંટાળ્યું હતું. તેમના બાજુબન્ધ અને મણીબન્ધ પર રુદ્રાક્ષની માળા વીંટેલી હતી. તેમના કપાળે નાથ સમ્પ્રદાયના સન્યાસીઓ જેવી આભા હતી અને મસ્તક પર રાખનું ત્રીપુંડ હતું. તેમના વાળ ખુબ જ કાળા હતા. તેમને મધ્યમ કદની દાઢી હતી. તેઓ એક પર્વત પરથી નીચે ઉતરી રહ્યાં હતાં. પરંતુ તેમનામાં એક વીચીત્રતા હતી. તેમણી કોઈ કારણસર માથુ પાછળ તરફ ઢળતું રાખેલું હતું, જાણે કે કાંઈક ગરદનની ઉપર ચઢતાં દબાવી રાખેલું હોય એમ!

થોડા સમયમાં યુવાન સન્યાસી અદ્રશ્ય થઈ ગયા અને એક સીંહાસન પર બેઠેલા વૃધ્ધ સન્યાસી દેખાયા. તેમણે મારી બાજુ જોયું અને એકદમ ખડખડાટ હસ્યા. થોડી વાર હસ્યા બાદ તેમણે ડાબી આંખ મીચકારી.
“—

લગભગ 4 વર્ષ પહેલાં મેં સદગુરુ જગ્ગી વાસુદેવનો વિડીયો વ્હોટ્સએપ પર જોયો અને જોતાં જ મને સ્વપ્નમાં દેખાયેલા વૃદ્ધ સન્યાસી તરીકે મેં તેમને ઓળખી લીધા. ત્યારબાદ તેમના લેખ, વિડીયો વગેરે મેં વાંચવા/જોવા શરુ કર્યા. ગયા વર્ષે કોઇમ્બતુર નજીક વેલિયનગિરિ પર્વતમાળામાં આવેલા ઈશા કેન્દ્રમાં સદગુરુ દ્વારા નિર્મિત 112 ફૂટના આદિયોગી શિવની પ્રતિમાની પ્રાણપ્રતિષ્ઠા 2017ની મહાશિવરાત્રી પર કરવાની ઈમેલ આવી. આદિયોગીની મૂર્તિનો ફોટો જોઈને હું સ્તબ્ધ રહી ગયો! મારા સ્વપ્નમાં દેખાયેલા યુવાન સન્યાસીને એ મૂર્તિ મળતી આવતી હતી અને આદિયોગીનો ચહેરો પણ સહેજ પાછળ ઢળતો હતો! આદિયોગીની મૂર્તિ અહીં જોઈ શકાશે: http://isha.sadhguru.org/blog/video/consecration-adiyogi-mahashivratri/
બસ, આ ઈમેલ પછી મહાશિવરાત્રીના કાર્યક્રમમાં જવાનું મેં નક્કી કરી દીધું.

હું ભારતમાં અમદાવાદ એરપોર્ટ પર ફેબ્રુઆરીની 20મી તારીખે વહેલી સવારે ઉતર્યો. મિત્ર દિગંત મને લેવા આવ્યો હતો. અમદાવાદ એરપોર્ટ મને ચાર વર્ષમાં થોડું ઝાંખું પડી ગયેલું લાગ્યું.
અમે દિગંતની ગાડીમાં વડોદરા પહોંચ્યા. બે વર્ષમાં વડોદરા ઘણું બદલાયેલું લાગ્યું. વડોદરા હવે ભારતની કેન્દ્રીય સરકારના “સ્માર્ટ સીટી” કાર્યક્રમમાં સ્થાન પામ્યું હોઈ વધુ ઝડપે પ્રગતિ કરી રહ્યું છે.

મારા માતાજી રોહિણીબેન 10 દિવસની બેલુરમઠ , ગંગાસાગર, શ્રીરામકૃષ્ણ/સ્વામી વિવેકાનંદ /મા શારદામણિદેવીના જન્મસ્થળ વગેરેની યાત્રાએથી આજે જ આવ્યા હતા. દિગંતે મને જીઓનું સીમકાર્ડ આપ્યું અને અમર્યાદિત યોજના હજુ ચાલુ હોવાથી મને તો મજા પડી ગઈ. જીઓ મેરે લાલ! વ્હૉટ્સ ઍપ પર પારુલ, વૃંદ, સ્વરા સાથે વિડીયો કૉલની ગુણવત્તા સારી હોવાથી મજેથી વાતો થઈ. પારુલને વિડીયો કૉલ દ્વારા વડોદરા-દર્શન કરાવ્યું. સાંજે ન્યુરોસર્જન-સ્પાઈન સર્જન મિત્ર રાકેશ લુહાણાની મુલાકાત થઈ. મમ્મીના હાથનું ભોજન માણ્યું. હજુ શિયાળાની અસર હોવાથી શાકભાજી સરસ હતાં. ભારતમાં મળતાં શાકભાજી/ફળ જેવી મીઠાશ અમેરિકામાં નથી હોતી.

21મી ફેબ્રુઆરી મંગળવારે હું વડોદરા જ હતો. મિત્ર અનંત અને વિવેક સાથે દિગંતની ઓફિસ પર મેળાપ થયો. દિગંતના પિતાજી બંકિમકાકા સાથે વાતચીતમાં અમે બીજા દિવસે અમદાવાદ જવાના હતા એની વાત નીકળી. તેમને અમને સદાશિવ આશ્રમની મુલાકાત લેવા કહ્યું. સદાશિવ આશ્રમ અને ઋષિ શ્રીસદાશિવનો પરિચય મને વર્ષોથી હતો પરંતુ આ આશ્રમની મુલાકાત લેવા વિષે હું ભૂલી ગયો હતો! એ યાદ સળવળી ઉઠી.

અમે લતીપુરા ગામની મુલાકાતે ઉપડ્યા. મારી પત્ની પારુલના માસીનું એ ગામ. ત્યાં મારા સાસુ મધુકાન્તાબેન માસીના ઘરે રોકાયા હતા. માસીના દીકરા મિનેષ, વહુ જાનકી અને પૌત્ર પૂર્વ અને બીજા માસી કપિલાબેનની મુલાકાત થઇ.ત્યારબાદ અમે વડોદરા આમંત્રણ રેસ્ટોરન્ટમાં ગુજરાતી થાળી જમવા ભેગા મળ્યા. અમેરિકાથી આવેલા પારુલના ભાભી રીનાબેન, તેમની ભાણી પ્રિષા, ભત્રીજી શેલી, પારુલના મામાની દીકરી અમિતા, જમાઈ રાકેશ, દીકરો સૌમ્ય, પારુલના સબંધી ભાઈ મહેશભાઈ, મારા સાસુ મધુબેન, મિનેષ, જાનકી, પૂર્વ, કપિલામાસી, મારા માતાજી રોહિણીબેન, દિગંત, તેની પત્ની શીતલ , પુત્રી ફોરમ , પિતાજી બંકિમકાકા , માતાજી ત્રિગુણાબેન ભેગા થયા હતા.

22 ફેબ્રુઆરી બુધવારે હું અને દિગંત સવારે અમદાવાદ જવા નીકળી પડ્યા. મિત્ર ધર્મનો ફોન આવ્યો કે એ સાબરમતી વિસ્તારના એના ઘરેથી નીકળ્યો છે અને અમને ઘોડાસર પાસે મળશે. વડોદરા-અમદાવાદ એક્સપ્રેસ વે 1 કે જે ભારતનો પહેલો એક્સપ્રેસ વે છે એ અમદાવાદ જ્યાં પૂરો થાય એ જગ્યા ઘોડાસર. અમે ધર્મનો ફોન આવ્યો ત્યારે વડોદરાના છાણી વિસ્તારમાં હતા અને લારી પર મસ્ત ચા પી રહ્યા હતા. દિગંત કહે, “ધર્મ અત્યારે બસમાં બેઠો છે પણ આપણે એના કરતા વહેલા ઘોડાસર પહોંચી જઈશું.” અને ખરેખર, અમે ઘોડાસર પહોંચ્યા એની 15-20 મિનિટ પછી જ ધર્મ આવ્યો!

ધર્મની બહેન પૂર્વીને એના ઘરે મળી, સાબરમતી નદી કિનારાનો નવો બંધાયેલો કાંઠો જોયા બાદ અમે ધર્મની ઘરે પહોંચ્યા. ધર્મના માતાજી લીલામાસીએ બહુ જ મજાનું ભોજન બનાવ્યું હતું. ધર્મના પિતાજી દિલીપકાકાએ એટલા ભાવથી ભોજન પીરસ્યું કે બેઠા પછી ઉભા થવાના હોશ ના રહ્યા. ધર્મની ઢીંગલી રૂસ્વાના મનમોહક સ્મિતથી મીઠો મુખવાસ પામ્યા. પછી અમે મોટેરા સદાશિવ આશ્રમની મુલાકાતે ઉપડ્યા.

મોટેરામાં સદાશિવ આશ્રમ અને આશારામ બાપુનો આશ્રમ એકસાથે છે. અમે ત્યાં પહોંચ્યા અને દેખીતો તફાવત ઉડીને આંખે વળગ્યો.આશારામ બાપુના આશ્રમમાં હજુ લોકોનો પ્રવાહ હતો; જયારે સદાશિવ આશ્રમમાં ચકલાં, પોપટ અને એક આશ્રમ રહેવાસી ભાઈ સિવાય અમે ત્રણ મિત્રો જ હતાં.

આશ્રમમાં જતાં જ રસ્તાની બંને બાજુ સુંદર મજાના પાટિયા મુકેલા છે જેમાં વેદ, મંત્ર, મહાતિબલા મહાવિદ્યા વગેરે વિષે માહિતી છે. જમણી બાજુ શક્તિપીઠ છે જ્યાં દિવસમાં ત્રણ વખત મંત્રોચ્ચાર સાથે આહુતિ અપાય છે. ત્યારબાદ ત્રણ નાના મંદિરો છે અને પછી આવે છે ધ્યાનખંડ. મંદિરોની પાછળ આશ્રમવાસીઓને રહેવાની જગ્યા છે અને ડાબી બાજુ કાર્યાલય આવેલું છે. ધ્યાનખંડથી થોડે દૂર શ્રી સદાશિવજીનું સાધનાનું સ્થળ એવું એક ભોંયરું આવેલું છે જે માત્ર ગુરુ પૂર્ણિમાએ ખોલવામાં આવે છે. કાર્યાલયમાં શ્રીસદાશિવના પુસ્તકો મળે છે. આશ્રમ પૂરો થાય ત્યાં પાછળ સાબરમતી નદીનો પટ નજરે પડે છે. સમગ્ર આશ્રમમાં એક અનોખી શાંતિનો અનુભવ થાય છે. વળી, લોકોની અવરજવર ના હોવાથી સમગ્ર પરિસર પોતીકો હોવાનો ભાસ થાય છે. આશ્રમનું દરેક સ્થાનક શાંતિથી માણી શકાય.

અમે મિત્રો દરેક મંદિરમાં દર્શન કરી ધ્યાન ખંડમાં બેઠા. ધ્યાનખંડમાં આશ્રમના સ્થાપક સંત શ્રી સદાશિવની મૂર્તિ, ચાખડીઓ, અને ગાયત્રી મા અને શ્રી સદાશિવના ફોટા છે. તેમની મૂર્તિ આગળ આરસમાં કોતરેલું શ્રીયંત્ર છે. આ સ્થળના ફોટા તમે આ લિન્ક પર જોઈ શકશો: https://1drv.ms/f/s!Ai1KZ3s17Z27iGqwzoHqRtJv4y8f . ત્યાં મને ધ્યાન દરમ્યાન માથામાં કપાળથી ઉપરના ભાગે સતત ઠંડકનો અનુભવ થયો.જાણે, કોઈએ ઉપરથી ઠંડુ પ્રવાહી માથામાં રેડ્યું હોય! દશેક મિનિટ ધ્યાન કરી હું જાગ્રત થયો અને એકાએક મને ૐકાર કરવાનું મન થયું. મેં ૐનો ઉચ્ચાર કરવો શરુ કર્યો અને કોઈ કારણસર અડધે અટકી ગયો. પરંતુ બાકીના ૐનો ઉચ્ચાર ધ્યાનખંડે પોતે પૂરો કર્યો!!! ત્યારે જ અમને ધ્યાનખંડની વિશિષ્ટતાનો ખ્યાલ આવ્યો. એટલે મેં ફરી ૐકારનું અડધું ઉચ્ચારણ કરી આ ઘટનાનો વિડીયો લઇ લીધો જે તમે અહીં જોઈ/સાંભળી શકશો: https://www.youtube.com/watch?v=aD2hJme_A0M અવાજ બરાબર રેકોર્ડ થયો ના હોવાથી, એકદમ શાંતિમાં સાંભળશો તો ખ્યાલ આવશે. અમે ખંડમાં એકદમ ધીમા અવાજ કર્યા અને અનુભવ્યું કે સમગ્ર ખંડમાં એ અવાજ અનેકગણો મોટો થઈને પ્રસરતો હતો! પછી બહાર નીકળી અમે શક્તિપીઠ તરફ ગયા. ત્યાં આશ્રમવાસી એક ભાઈ મળી ગયા અને તે શક્તિપીઠની ચાવી લઇ આવ્યા. અમે બહાર રાખેલા નળ આગળ પગ અને હાથ ધોઈ અંદર ગયા.

શક્તિપીઠમાં વચ્ચે શ્રીયંત્ર આકારની વેદિકા છે અને ચારે બાજુ ઉંચી પીઠ પર બેસવાના પાટલા જેવા આસન બનાવેલા છે. આસનોની વર્તુળાકાર હાર વચ્ચે શ્રીયંત્ર કોતરેલા આરસના પથ્થર છે. શક્તિપીઠમાં મોટા અક્ષરે બલાતિબલા મહામંત્ર લખેલો છે અને શ્રી સદાશિવે બતાવેલા અનેક મંત્રો સાથે વેદિકામાં સવાર-બપોર-સાંજ આહુતિ આપવામાં આવે છે. પીઠમાં નવદુર્ગાના કૅન્વાસ ચિત્ર સાથે માતાના ત્રણ સ્વરૂપની મૂર્તિઓ છે.

અમે પહોંચ્યા એ સમયે યજ્ઞ બંધ હતો. અમે વેદિકાની પ્રદક્ષિણા ફરી, ભસ્મનું તિલક કરી પ્રસાદ લીધો. મેં થોડી ભસ્મ એક કાગળમાં લઈ લીધી જે મમ્મી, પારુલ, વૃંદ, સ્વરા માટે હતી. બહાર નીકળી મેં શ્રી સદાશિવ લિખિત જીવન વિજ્ઞાન પુસ્તક વિષે આશ્રમવાસી ભાઈને પૂછ્યું. તેઓ કાર્યાલય ખોલી એક પ્રત મારા માટે લઈ આવ્યા અને બીજી મંત્રોચ્ચારની પુસ્તિકા જે શક્તિપીઠમાં આહુતિ માટે ઉપયોગમાં લેવાતી હતી એ મને આપી. તેમણે જણાવ્યું કે, આહુતિ માટે તેઓ બીજી પ્રત લઈ લેશે. પરમ શાંતિ અને સંતોષ સાથે અમે આશ્રમની મુલાકાત પુરી કરી. ધર્મ આ સ્થળથી પાંચ જ મિનિટના અંતરે રહે છે પણ તેને કોઈ માહિતી નહોતી. મેં તેને અઠવાડિયે એક વાર આશ્રમની મુલાકાત લઇ ધ્યાન કરવા જણાવ્યું.

પછી અમે અમદાવાદનો ભારે ટ્રાફિક માણતા વેજલપુર શ્રી જુગલકિશોર વ્યાસ, જેમને હું જુ.કાકા કહું છું,ના ઘરે પહોંચ્યાં. જુ.કાકા સાથે મારો વર્ષોનો પરિચય છે – ગુજરાતી નેટ જગત દ્વારા! નેટજગતના વાચકોને જુ.કાકાનો પરિચય આપવો એટલે હસ્તામલક ન્યાય! તેમની સાથેના પરિચય બાદ ઘણીવાર ભારત આવ્યો છું, પરંતુ એક કે બીજા કારણસર મુલાકાત શક્ય નહોતી બનતી. એટલે આ પ્રવાસમાં તો જુ.કાકાને મળવું નક્કી જ હતું. જુ.કાકા સાથે ટૂંકી પરંતુ સંતોષપ્રદ અને સુખદ મુલાકાત રહી. જુ.કાકા સાથે મજાની વાતો થઈ. કાકા તરફથી અમૂલ્ય પુસ્તકની ભેટ મળી. દિગંત અનેકવાર જુ.કાકાના ઘર નજીક આવી ચુક્યો હતો એ ત્યાં ગયા પછી ખબર પડી!

હવે અમારે મિત્ર રવિને મળવાનું હતું. તેના ઘરે પહોંચતા પહેલા ગુલબાઈ ટેકરા નજીક સિઝન્સમાંથી થોડી ખરીદી કરી. પછી પરંપરાગત વસ્ત્રો માટે આલ્ફા મૉલ ગયા. ત્યાં બધી અમેરિકન/યુરોપીઅન બ્રાન્ડના કપડાંની દુકાનો હતી. અમારા માટે એ નવાઈ નથી, જયારે ભારતવાસીઓ માટે એ બધી બ્રાન્ડ મોટી વાત છે. ભારતમાં પાશ્ચાત્ય વસ્તુઓ/કપડાંની ભારે માંગ છે, જયારે અમેરિકાથી આવતા પ્રવાસીઓ માટે પરંપરાગત વસ્તુઓ/કપડાંની. થોડી દડમજલ પછી ભારતીય વસ્ત્રોની દુકાનો મળી અને ખરીદી કરી.

સાંજે મિત્ર રવિનો જન્મદિવસ હતો અને તેના ઘરે ઉજવણીમાં અમે મિત્રો સહભાગી થયા. રવિની દીકરી માયરા સાથે મજાની પળો માણી. રવિથી મોટા તેના ભાઈ રજનીએ મજાની ઈન્ડો-ચાઈનીઝ વાનગીઓ બનાવી હતી. મને હંમેશા ચાઈનીઝ વાનગી વધારે સુપાચ્ય અને સ્વાદિષ્ટ લાગી છે. રવિની પત્ની, દીકરો, ભાઈ, ભાભીઓ, માતા-પિતા, ભત્રીજા-ભત્રીજીઓ અને અમે મિત્રો ભેગા મળી નાનું સરખું ઉજવણું બની ગયું. પછી હું અને દિગંત ધર્મને ઘોડાસર પાછો ઉતારી વડોદરા પ્રયાણ કર્યું.

મારા 2017ના ભારતપ્રવાસનું આ પહેલું ચરણ! બીજાં બે ચરણ ટૂંક સમયમાં પ્રસ્તુત કરીશ.