Patel406210322-004

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨ – ચિરાગ પટેલ

(originally published at http://webgurjari.in/2017/11/28/a-modern-viewpoint-of-ancient-indian-texts_samved_2/)

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૨ – ચિરાગ પટેલ

પૂ.1.3.7 (1.27)

આ અગ્નિ, દ્યુલોકથી પૃથ્વી સુધી વસેલા જીવોના પાલનહાર છે.એ જળને રૂપ અને ગતિ આપવા સમર્થ છે.

આ શ્લોકનાં બંને અવલોકનો સામાન્ય છે અને અસામાન્ય પણ! વનસ્પતિ સૃષ્ટિ માટે સૂર્ય અનિવાર્ય છે, તો પ્રાણીઓ માટે પણ સૂર્ય અનિવાર્ય છે. આજનું વિજ્ઞાન આ તથ્ય વિગતે સમજાવી ચૂક્યું છે. બીજું અવલોકન અચંબિત કરે એવું છે. અગ્નિની ઉર્જાથી હાઇડ્રોજન અને ઓક્સિજન ભેગાં થઈ પાણીના અણુઓ જન્મે છે. વળી, સૂર્યની ગરમી જળને વરાળ સ્વરૂપે ગતિ આપે છે.

પૂ.1.5.2 (1.46)

હે અગ્નિ! આપ વનમાં, માતાના ગર્ભમાં અને ભૂમિમાં અદૃશ્યરૂપે છો!

અગ્નિનું પ્રાગટ્ય વનમાં દવરૂપે અને પૃથ્વીમાંથી જ્વાળામુખીરૂપે થાય છે. માતાના ગર્ભમાં અગ્નિ બાળકને હૂંફ આપે છે. આ ત્રણેય સ્થાનોમાં અદૃશ્ય રહેલા અગ્નિ વિશેનું અવલોકન અદભુત છે!

પૂ.1.5.5 (1.49)

ઉદ્દગાતાગણ પ્રસિદ્ધ અગ્નિ પાસે સ્તુતિઓ દ્વારા ધન અને શ્રેષ્ઠ પ્રકાશયુક્ત આવાસ મેળવવા પ્રાર્થના કરે છે!

વેદના ઋષિ માટે ધન અને સારો પ્રકાશ હોય એવું રહેઠાણ હોવું એ ઘણું મહત્વ ધરાવે છે. વેદના મંત્રો આધ્યાત્મિક અર્થમાં લઈ શકાય છે પરંતુ એ મંત્રોનો સરળ ભાષાકીય અર્થ લઈએ તો ઋષિઓ દેવો પાસે ધન-ધાન્ય, રહેઠાણ, પુત્ર, શત્રુઓથી રક્ષા એવી જીવનજરૂરી વસ્તુઓ જ માગે છે.

પૂ.1.5.9 (1.53)

હે અગ્નિ! આપ પદાર્થના ઘટકોને એકત્ર કરી શકો છો. તેથી આપે માતાની જેમ જળ વગેરે દ્રવ્યોને જન્મ આપ્યો એમાં અમને ભ્રમિત ન કર્યા.

હાઇડ્રોજન વાદળ કે તારામાં પ્રચંડ ઉર્જાને લીધે હળવા પરમાણુઓથી લઈને ભારે પરમાણુઓ બને છે. એટલે, માત્ર પાણી જ નહિ, પરંતુ બીજા અનેક તત્વોની ઉત્પત્તિ માટે પણ અગ્નિ કારણભૂત છે.વળી, એ દરેક તત્વમાં અગ્નિ ઊર્જા સ્વરૂપે પ્રસ્તુત છે.

પૂ.1.6.1 (1.55)

અહીં શ્લોકમાં આહુતિ માટે “ઘી”નો ઉલ્લેખ છે. સામવેદના કાળમાં ઘી બનાવવાની પ્રક્રિયા પ્રચલિત હશે જ. ઘી બનાવવાની પ્રક્રિયા એ સમયમાં એક મોટી રાસાયણિક પ્રક્રિયા સમાન ગણી શકાય!

પૂ.1.6.2 (1.56)

આ શ્લોકમાં सूनृता देवी “વાણીની દેવી” એવો શબ્દપ્રયોગ છે. આ શબ્દો દેવી સરસ્વતીનો નિર્દેશ કરે છે. એટલે, સરસ્વતીઉપાસના સામવેદકાળમાં પ્રચલિત હશે.

પૂ.1.6.8 (1.62)

આ શ્લોકમાં अपां नपातम् “જળ નીચે પડવા ના દેનાર” એવો શબ્દપ્રયોગ અગ્નિ માટે છે. વાદળોમાં સંગ્રહિત પાણી જ્યાં સુધી ઠંડક ના હોય ત્યાં સુધી વર્ષા દ્વારા ભૂમિ પર નથી આવતું.

પૂ.1.7.8 (1.70)

આ વૈશ્વાનર અગ્નિ પોષક અન્ન અને ઘી દ્વારા પ્રદીપ્ત થાય છે. બધાં પ્રાણી આ યજ્ઞમાં ભાગીદાર બને છે.આ અગ્નિ માતાના ગર્ભમાં પ્રજ્વલિત થયેલ છે.

પ્રકૃતિમાં સ્વયંસંચાલિત યજ્ઞ નિરંતર ચાલી જ રહ્યો છે. દરેક અણુ-પરમાણુમાં ઉર્જાની આપ-લે સતત ચાલુ જ હોય છે. દરેક પ્રાણી/વનસ્પતિમાં ઉર્જાનું સંચરણ સતત થયા કરે છે. પ્રાકૃતિક પદાર્થો, ગ્રહો, તારાઓ વગેરેમાં પણ આવો ઊર્જા યજ્ઞ સતત થયા જ કરતો હોય છે.

પૂ.1.8.5 (1.77)

સમસ્ત ઘરોમાં હાજર અગ્નિ મેઘોની વચ્ચે વિદ્યુતના રૂપમાં રહે છે. તે યજ્ઞકુંડમાં પ્રતિષ્ઠિત અગ્નિ ઉપાસકોને અન્ન, ધન અને શરીરનું સંરક્ષણ આપવાવાળા બનો.

અહીં ફરી એવો નિર્દેશ છે કે વાદળો દ્વારા ઉત્પન્ન થતી વીજળીમાં અગ્નિ રહેલો છે. વળી, અગ્નિ પાસે અન્ન, ધન અને સુદ્રઢ શરીરની માંગણી ઋષિ કરે છે. વેદોમાં ઠેર-ઠેર કોઈ અગમ-નિગમની વાતોને બદલે સારું જીવન જીવવા જરૂરી ભૌતિક બાબતોની જ માગણી છે.

પૂ.1.8.10 (1.90), 1.9.1 (1.91), અને 1.9.6 (1.96) માં સામવેદ કાળના પૂજનીય દેવો સોમ, વરુણ, અગ્નિ, આદિત્ય, વિષ્ણુ, સૂર્ય, બ્રહ્મા, બૃહસ્પતિ, વસુ, રુદ્રનો ઉલ્લ્લેખ છે. વળી, અગ્નિના પિતા તરીકે કશ્યપ, માતા તરીકે પ્રજાપતિ પુત્રી શ્રદ્ધા અને સ્તોતા તરીકે મનુનો ઉલ્લેખ છે. લોકોને મનુના સંતાન તરીકે ઓળખાવતો શબ્દ પણ અહીં પ્રયોજાયો છે.

પૂ.1.11.2 (1.98)

અગ્નિની શ્રેષ્ઠ અને પ્રાચીન સ્તોત્રોથી સ્તુતિ કરો.

અહીં પ્રાચીન સ્તોત્રોનો ઉલ્લેખ છે. એવું માની શકાય કે, સામવેદ પહેલાંના સમયમાં અગ્નિ માટે કોઈ અલગ સ્તોત્રો પ્રચલિત હશે અને એ સ્તોત્રો સામવેદ કાળમાં પણ પ્રસ્તુત હશે.

પૂ.1.11.3 (1.99)

ગાયોથી ઉત્પન્ન અન્નના અધિપતિ અગ્નિ આપ અમને પ્રચુર ધન-વૈભવ પ્રદાન કરો.

અન્ન ઉગાડવા માટે ગાયના ખાતરનો ઉપયોગ સામવેદ કાળમાં થતો હોય એવો ઉલ્લેખ આ શ્લોકમાં છે. વળી, અગ્નિ પાસે અઢળક ધન માટેની યાચના અહીં છે.

પૂ.1.11.5 (1.101)

સાત માતાઓથી ઉત્પન્ન અગ્નિ…

અગ્નિની ઉત્પત્તિ અહીં સાત માતાઓ દ્વારા બતાવી છે. આ સાત માતાઓ એટલે સાત છંદો કે સાત રંગો ગણી શકાય. સાત આંકડાનો ઉલ્લેખ માત્ર સંયોગ ના હોઈ શકે.

પૂ.1.11.6 (1.102) દે

વમાતા અદીતિ, રક્ષાના સંપૂર્ણ સાધનો સહિત પધારો.

આ શ્લોકમાં અદીતિનો દેવમાતા તરીકે સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ છે. વળી, અહીં શ્લોકમાં ઋષિ તેમને સુરક્ષાનાં સાધનો પણ સાથે લાવવા કહે છે. વેદોમાં દેવો પાસે કોઈ ચમત્કારની અપેક્ષા નથી રખાતી. દેવો પણ પોતાની સાથે રક્ષણ માટે સાધનો રાખે છે.

Patel406210322-004

રંગ વૈભવ – ચિરાગ પટેલ નવેમ્બર 15, 2017

રંગ વૈભવ – ચિરાગ પટેલ નવેમ્બર 15, 2017

મૌન ભર્યા દિવસમાં રાતનાં સ્વપ્ન ઘોળ્યાં
રાતી લાગણીઓના નાના ફૂલડાં ખીલ્યાં

ઝરમર વરસતી સાંજનાં શમણાં ફરી ઊગ્યાં
અધખુલ્લી ઉષામાં ઘેનના “દીપ” પ્રગટ્યાં

પ્રેમનો આસવ તારી આંખમાં ઘૂઘવાતો
સદ્યસ્નાત હું ચોફેર રાગ-રંગમાં પથરાતો

અનોખી પળના આભલાં સઘળે વિખરાતાં
અસ્તિત્વના સંચારે સહુ એકમાં પડઘાતા

છે ઉર્ધ્વમૂળ ઉર્ધ્વગતિનું ધ્રુવીકરણ
અકથ્ય ઊર્મિએ હીંચતું અંતઃકરણ

સમયના રેતકણ આગિયા થઈ ઉડતાં
કોઈ ચમકે કોઈ અડાબીડમાં ખોવાતાં

શક્તિ છે તો શિવ છે ‘ને છે દ્વૈતભાવ
જગત છે તો બ્રહ્મ છે ‘ને છે અદ્વૈતભાવ

હળવેકથી તન-મન-આતમ ભીંજાતાં
ટહુકો કરે “રોશની” સહુને પખાળતાં

Patel406210322-004

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧ – ચિરાગ પટેલ

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન : સામવેદ – ૧

– ચિરાગ પટેલ

(originally published at http://webgurjari.in/2017/10/24/a-modern-viewpoint-of-ancient-indian-texts_samved_1/)

ગીતામાં કૃષ્ણ પોતાની વિભૂતિઓના વર્ણનમાં કહે છે કે, वेदानां सामवेदोऽस्मि (૧૦.૨૨). ચારેય વેદોમાં પ્રમુખ તો ઋગ્વેદ છે, પરંતુ એનો સાર જેને ગાઈ શકાય એવા ગીત સ્વરૂપે સામવેદમાં છે. આપણે આ લેખમાળાની શરૂઆત સામવેદરૂપી રત્નથી કરીશું.

સહુપ્રથમ પૂર્વાર્ચિક નામે સંગ્રહિત છ અધ્યાય જોઈશું. સંસ્કૃતમાં એક જ શબ્દના અનેક અર્થ જોવા મળે છે અને મારો ઝુકાવ સ્વાભાવિકરીતે ભૌતિક અર્થ તરફ રહેશે.

પૂ. ૧.૧.૧. અર્થાત પૂર્વાર્ચિકના પહેલા અધ્યાયના પહેલા ખંડના પહેલા શ્લોકમાં પ્રથમ શબ્દ “અગ્ન” છે. અગ્નિ એટલે યજ્ઞનો અગ્નિ કે જઠરાગ્નિ. અગ્નનો અર્થ પ્રકાશક કે સર્વવ્યાપક કરવામાં આવે છે. સમગ્ર વિશ્વમાં વિદ્યુતચુંબકીય તરંગો વ્યાપ્ત છે. જ્યાં આપણી કે આપણા શોધેલાં યંત્રોની નજર પહોંચે છે એ સર્વે સ્થળે વિદ્યુતચુંબકીય અને પ્રકાશના તરંગોનો વ્યાપ છે. એટલે અગ્ન શબ્દ પાછળ રહેલો ભાવાર્થ આપણે જોઈ શકીએ છીએ. એ જ શ્લોકમાં આગળ ઋષિ કહે છે કે સ્વયંને તારી ભેટ આપવા મારા હૃદયમાં આવ. એટલે આપણી અંદર શરીરમાં પણ એ જ પ્રકાશ કે વિદ્યુત ચુંબકીય તરંગો રહેલાં છે.

પૂ. ૧.૧.૨ આ શ્લોકમાં અગ્નિને સમસ્ત વિશ્વના દરેક યજ્ઞના હોતા તરીકે સંબોધિત કરવામાં આવ્યા છે. આપણા બ્રહ્માંડમાં દરેક પ્રાકૃતિક ઘટનાઓ જેવી કે હાઇડ્રોજન વાદળમાંથી તારાઓ અને ગ્રહો વગેરે બનવું, દરેક અવકાશી પદાર્થોની એકબીજા સાથેની પ્રતિક્રિયાઓ કે એમની આંતરિક પ્રક્રિયાઓ, વગેરેના કારણરૂપે કે પરિણામરૂપે અગ્નિ જ હોય છે.

પૂ. ૧.૧.૯ આ શ્લોકમાં અગ્નિને વિશ્વના આધાર અને વહનકર્તા કહ્યા છે. વળી, અરણી મંથન દ્વારા સ્થિરચિત્તવાળા તેમને પુષ્કરમાં પ્રગટ કરે છે. અહીં વિશ્વનો અર્થ સજીવ સૃષ્ટિ લઈએ તો સૂર્ય સજીવ સૃષ્ટિનો આધાર ગણી શકાય. પ્રકાશના કિરણો ઉર્જાના વહન દ્વારા સજીવ સૃષ્ટિનો આધાર બને છે. અરણી મંથન એટલે શ્વાસોચ્છવાસની પ્રક્રિયા દ્વારા પુષ્કર એટલે હૃદયને શુદ્ધ લોહી મળે છે અને સમગ્ર શરીરમાં પહોંચી એ જીવનનો આધાર બને છે.

પૂ. ૧.૨.૩ આ શ્લોકમાં અગ્નિમાં આહુતિઓથી વાયુના દળ ફરી ઉપસ્થિત થાય છે એવો ઉલ્લેખ છે. અહીં આપણે વર્ષાચક્રનો સંદર્ભ જોઈ શકીએ છીએ.

પૂ. ૧.૨.૬. અને પૂ. ૧.૨.૭ શ્લોકમાં હિંસારહિત યજ્ઞની વાત મુકવામાં આવી છે. એ સમયે માત્ર હિંસક યજ્ઞો જ થતા હશે એ જરૂરી નથી. વળી, પૂ.૧.૨.૭ શ્લોકમાં અશ્વનો ઉલ્લેખ છે. જે કાળમાં સામવેદની રચના થઈ એ સમયે પાલતુ ઘોડાઓ હશે.

પૂ. ૧.૨.૮ શ્લોકમાં “ઔર્વ” શબ્દ જોવા મળે છે. એનો અર્થ પૃથ્વીના પેટાળના ગંધક, પોટાશ જેવા ખનિજ તત્ત્વો કરવામાં આવે છે. એનાથી પેટાવાતા અગ્નિનો સૂચક શબ્દ “ભૃગુવત” ત્યાર બાદ આવે છે. આનો અર્થ એ થયો કે સામવેદના રચનાકાળમાં રાસાયણિક પ્રક્રિયાથી અગ્નિ પેટાવવાની પદ્ધતિ પ્રચલિત હશે.

પૂ. ૧.૨.૧૦ અહીં સૂર્યને દ્યુલોકથી ઉપર, સ્વયંપ્રકાશિત અને પ્રાચીન તેજને સમાવિત કરનાર કહ્યા છે. દ્યુલોક એટલે આકાશથી પણ ઉપર. સ્વયંપ્રકાશિત વિશેષણ અચંબિત કરે એમ છે. પૃથ્વી પર રહેનાર એ કાળના મનુષ્યો સૂર્ય સ્વયંપ્રકાશિત છે એવું કેવી રીતે જાણી શક્યા હશે? વળી, સૂર્ય પ્રાચીન તેજને સમાવનાર છે. આ પ્રાચીન તેજ કદાચ બ્રહ્માંડનું મૂળ કે બિગ બેંગનું સૂચક હોય એમ નથી લાગતું?

Patel406210322-004

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન – પૂર્વભૂમિકા– ચિરાગ પટેલ

(Originally published at: http://webgurjari.in/2017/10/17/a-modern-viewpoint-of-ancient-indian-texts-curtain-raiser/)

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન – પૂર્વભૂમિકા – ચિરાગ પટેલ

ભારતીય વેદો/વેદાંત/પુરાણો પર અઢળક લેખો/વિવેચનો/પુસ્તકો અનેક ભાષામાં લખાયા છે. અનેક વિદ્વાનોએ આ શાસ્ત્રોમાં ખેડાણ કર્યું છે. હું એવો વિદ્વાન કે શાસ્ત્રોમાં પારંગત નથી. વળી, હું સંસ્કૃત ભાષા પણ અલ્પ માત્રામાં સમજી શકું છું. પરંતુ, વર્ષોથી એક જિજ્ઞાસુ તરીકે અમુક શાસ્ત્રોનો મેં અભ્યાસ કર્યો છે એટલે પોતાને હું શાસ્ત્રોના અભ્યાસુ તરીકે ચોક્કસ ઓળખાવું છું.

અમુક તથ્યો વિષે વાંચતાં અને વિચારતાં અનેકવાર નવાઈ પામી ગયો છું કે, હજારો વર્ષો પહેલાં એવો વિચાર કે આચાર કેવી રીતે શક્ય બન્યા હશે? હું પોતે વિજ્ઞાન/એન્જીનીયરિંગનો માણસ છું એટલે અમુક તથ્યોને એ દૃષ્ટિએ વિચારું છું. ઘણીવાર મેં મારી પાસે ઉપલબ્ધ પુસ્તકોમાં નોંધ કરી રાખી છે. લગભગ ૧૨ વર્ષના ભારતીય શાસ્ત્રોના અછડતા અલ્પ-અભ્યાસે મને નવી દૃષ્ટિ આપી છે. ઘણીવાર પ્રચલિત માન્યતાઓથી વિરુદ્ધ સત્ય મારા ધ્યાનમાં આવ્યાં છે. કોઈવાર મારો અભ્યાસ અલગ માર્ગે દોડ્યો છે. ઘણી બાબતોમાં મને શાસ્ત્રોમાં આલેખેલ માહિતી કવિની કલ્પના લાગી છે, તો ઘણી બાબતો અચંબો પમાડી ગઈ છે.

મને વ્હૉટ્સઍપ ને લીધે જોવા મળતાં અમુક વિડિયો કે નોંધમાં ભારતીય શાસ્ત્રોના ખોટા સંદર્ભ જોઈને દુઃખદ લાગણી થાય છે. લોકો “સૂંઠને ગાંગડે ગાંધી” બનીને જે “ધકેલ પંચા દોઢસો” કરે છે; એ સારું એવું મનોરંજન પૂરું પાડે છે અને દુઃખની લાગણી પણ જન્માવે છે. ભારતમાં જન્મેલા અનેક ભારતીયોને પોતાની સંસ્કૃતિના મૂળનું સહેજપણ જ્ઞાન નથી હોતું! આથી, મારીમતિમાં જેટલું સમાયું છે એ આ લેખમાળા રૂપે સહુની સાથે વહેંચવા જઈ રહ્યો છું.

દરેક લેખ માટે મારી રૂપરેખા આ પ્રમાણે રહેશે:

1) લેખની શરૂઆતમાં જે-તે પૌરાણિક/વૈદિક સાહિત્યના ગુજરાતી અનુવાદ હશે. એમાં મને અગત્યના લાગેલા શ્લોકના અનુવાદ લઈશ. સાથે મૂળ ગ્રંથમાંથી એનો સંદર્ભ અંક મૂકીશ, જેથી ઈન્ટરનેટ પર સંસ્કૃત/ઇંગ્લિશ/હિન્દી/ગુજરાતી વગેરે ભાષામાં ઉપલબ્ધ ગ્રંથ સાથે સરખાવી શકાય.

2) ઉપરોક્ત અનુવાદિત શ્લોકો વિષે જો ચર્ચા કરવા લાયક કોઈ મુદ્દો હશે તો એ ચર્ચીશ.

હું સંસ્કૃત ભાષા પૂરી સમજી શકતો નથી. એટલે, મારા અભ્યાસના મુખ્ય સ્રોત ત્રણ છે:

1) પંડિત રામ શર્મા લિખિત ચાર વેદ અને ૧૦૮ ઉપનિષદોનો અનુવાદ

2) http://www.sacred-texts.com/hin/index.htm પર ઉપલબ્ધ અનુવાદ

3) http://www.ancientvedas.com/ .

આ સર્વે સંદર્ભનો ઉપયોગ કરી હું મારું મનોમંથન રજુ કરીશ. મારો દૃષ્ટિકોણ અને તમારો દૃષ્ટિકોણ અલગ હોઈ શકે છે, એટલે એની ચર્ચા કરવી મને ગમશે. એ માટે કૉમેન્ટ મૂકી શકો અથવા મને chipmap@gmail.com પર ઈમેલ કરી શકો.

 

તો ચાલો શરૂ કરીએ ૨૪ ઑક્ટોબર, ૨૦૧૭થી, ૨૧મી સદીની વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિએ ભારતીય શાસ્ત્રોનો અભ્યાસ!

Patel406210322-004

આદિશક્તિની આરતી – ચિરાગ પટેલ ઑક્ટોબર 01, 2017

આદિશક્તિની આરતી – ચિરાગ પટેલ ઑક્ટોબર 01, 2017

જય મા જય આદિશક્તિ માતા
જય મા જય ભુવનેશ્વરી માતા

પ્રથમે શૈલપુત્રી વન્દું, છે નંદિવાહની માતા
ત્રિશૂલ કમલ શોભતા, લં મૂલાધાર માતા
જય મા જય આદિશક્તિ માતા

દ્વિતીયે બ્રહ્મચારિણી પૂજું, પદવાહની માતા
માળા કમંડળ સોહાતા, વં સ્વાધિષ્ઠાન માતા
જય મા જય આદિશક્તિ માતા

તૃતીયે ચંદ્રઘંટા ભજું, વાઘણવાહની માતા
અર્ધચંદ્ર શસ્ત્રો સજતાં, રં મણિપુર માતા
જય મા જય આદિશક્તિ માતા

ચતુર્થે કૂષ્માંડા યજું, સિંહણવાહની માતા
આદિશક્તિ આદિસ્વરૂપા, યં અનાહત માતા
જય મા જય આદિશક્તિ માતા

પંચમે સ્કંદમાતા નમું, સિંહવાહની માતા
ખોળે સ્કંદ રમંતા, હં વિશુદ્ધિ માતા
જય મા જય આદિશક્તિ માતા

ષષ્ઠે કાત્યાયનિ અર્ચુ, સિંહવાહની માતા
વરદ અભય ધરંતા, ૐ આજ્ઞા માતા
જય મા જય આદિશક્તિ માતા

સપ્તમે કાલરાત્રિ શરણું, ગર્દભવાહની માતા
અભય વરદ દાતા, આઙ સહસ્રાર માતા
જય મા જય આદિશક્તિ માતા

અષ્ટમે મહાગૌરી સ્મરું, વૃષભવાહની માતા
ડમરું ત્રિશૂલ સ્થાપતાં, ગૌર આભા માતા
જય મા જય આદિશક્તિ માતા

નવમે સિધ્ધિદાત્રી પ્રણમું, સર્વ ધારિણી માતા
શંખ ચક્ર ગદા પદ્મ સ્થિતા, આદિ પરાશક્તિ માતા
જય મા જય આદિશક્તિ માતા

જય મા જય નારાયણી માતા
જય મા જય ભવતારિણી માતા
જય મા જય ભુવનેશ્વરી માતા
જય મા જય આદિશક્તિ માતા

Patel406210322-004

વેરી – ચીરાગ પટેલ જાન્યુઆરી 30, 2009

વેરી – ચીરાગ પટેલ જાન્યુઆરી 30, 2009

કેમ કરી સમજાવું દીલને? દ્વેષે બળે પ્રતીક્ષણ.
શોધે છે એનો વેરી તારી હરએક હલચલમાં.

તારી ધડકનોને સમાવતી શય્યામાં છે રજાઈ,
તને આલીંગતી સુવે રાતે, કેવી એ સદભાગી.

સ્નાન કરતી તું હુંફાળા પાણીની ધારે રોજ,
તારા અંગેઅંગને સ્પર્શતી, કેવી એ સદભાગી.

સમારતી તું ઘટાદાર વાળ જ્યારે કાંસકી વડે,
પસવારે તારા રેશમી કેશ, કેવી એ સદભાગી.

સજતી તું શણગાર સોળ સુવર્ણ આભુષણે,
ચુમે તારા હ્રદય, કટી, હસ્ત; કેવાં એ સદભાગી.

પહેરતી તું પગરખાં ચમચમાતાં આખેટે,
ઝીલતાં પાદપ્રહાર તારો, કેવાં એ સદભાગી.

ક્ષુધાશમન કરતી તું નવાં આમ્રફળ સંગાથે,
ચુંબન પામે તારા અધરોનું, કેવું એ સદભાગી.

સંતાપ પામતું આ દીલ, યાદી છે એની ઘણી,
શક્તી પામે સહેવાની તે, યાદો તારી છે ઘણી.

Patel406210322-004

આપણે – ચીરાગ પટેલ જાન્યુઆરી 26, 2009

આપણે – ચીરાગ પટેલ જાન્યુઆરી 26, 2009

હું અને તું.
આપણે.
સારસ અને સારસી.
સાથી-સંગાથી છતાંય અધુરાં.
પ્રેમ-અમૃતની ક્ષુધાથી તડપતાં.
અધરોની ભાષામાં એમ જ અટવાતાં.
મીલન માટે વીહ્વળ ધરતી-અંબર સરીખા.
નજીક છતાંય દુર એમ નદીના કીનારા જેવાં.
એકલી સાંજે ઢળતા સુરજની લાલીમા સમા.
મેઘ અને વીજલડીના પકડદાવ હમ્મેશાં રમતાં.
મૌનને વાચા આપતી અડાબીડ વનરાજી જેવાં.
જ્વાળામુખીના વીસ્ફોટને મૌન બક્ષતા વરસાદ જેવાં.
ઈન્દ્રધનુષી રંગોળીમાં ઉષા જેમ ચમક વીખેરતાં.
આકસ્મીક સંયોગે અસ્તીત્વ સંકોરતી લજામણી જેવાં.
આકાશે પડઘાતાં શ્વાસોચ્છવાસે પ્રાણ ધબકાવતાં.
આપણે.
દેહના લતામંડપે પ્રેમનો સાથીયો પુરતાં.
આપણે.

Patel406210322-004

હું – ચીરાગ પટેલ જાન્યુઆરી 06, 2009

હું – ચીરાગ પટેલ જાન્યુઆરી 06, 2009

હું.
અદનો માનવી.
“મા”ના ચરણોની રજ.
પ્રીયા! તારા અસ્તીત્વનું કારણ.
સખી! તારા હ્રદયની ધડકનો વચ્ચેનો ખાલીપો ભરતો અવકાશ.
તારા શ્વાસ અને ઉચ્છવાસથી નીપજતી પ્રાણશક્તી.
તારા રક્તબુંદોની ગતી વધારતો સંચાર.
તારા ચહેરાની લાલીમાને પ્રજ્વાળતો પ્રેમ.
તારી દેહલતાને કમનીયતા આપતો નીખાર.
ચાન્દરૂપી તને સતત નીહાળતો ધ્રુવનો તારો.
ગુલાબ જેવી તારી કુમાશનું રસપાન કરતો કીટ.
પારીજાત સમ તારી પવીત્ર સુવાસને માણતો પવન.
તારા વીરહની અગ્નીમાં ઝંપલાવતો વરસાદ.
તારા નયનતારાંને ચમકારો આપતો સુરજ.
તારા સતત ધોધમાર પ્રેમ-વ્હેણને વધાવતો દરીયો.
તારા પ્રાણનું મારા પ્રાણ સાથે અનુસંધાન કરતો.
હું.

Patel406210322-004

માધુર્ય – ચિરાગ પટેલ જુલાઈ 26, 2016

માધુર્ય – ચિરાગ પટેલ જુલાઈ 26, 2016

આંખોના આયને પડઘાય ચહેરો;
દિલના દ્વારે મનનો પીડતો પહેરો.

ઉર્મિની સંતાકૂકડીમાં પ્રેમ તડપતો;
સમયના આવરણે જીવ વલવલતો.

અમીનજરોનાં મધુર બાણ છૂટતાં;
ઘાયલની સહાયમાં શબ્દો ઉમડતાં.

તારાં હસતાં હોઠો ખીલવે ફૂલડાં;
ભાવ ભર્યાં પ્રેમનાં વેરાય મોતીડાં.

પળના વિરહમાં પળનું અલ્પ લયન;
ભવનાં મેળે જીવનનાં ભવ્ય મિલન.

ઋતુઓનાં અવિરત રાસની રમઝટ;
પ્રેમ પામે દ્વંદ્વોનાં અતુલિત આખેટ.

હૈયું ઠારે એવાં સખ્યનાં ચિત્રપટ;
“રોશની” “દીપ”માં અવિરત પ્રગટ.