Patel406210322-004

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન – પૂર્વભૂમિકા– ચિરાગ પટેલ

(Originally published at: http://webgurjari.in/2017/10/17/a-modern-viewpoint-of-ancient-indian-texts-curtain-raiser/)

ભારતીય શાસ્ત્રનું આધુનિક દર્શન – પૂર્વભૂમિકા – ચિરાગ પટેલ

ભારતીય વેદો/વેદાંત/પુરાણો પર અઢળક લેખો/વિવેચનો/પુસ્તકો અનેક ભાષામાં લખાયા છે. અનેક વિદ્વાનોએ આ શાસ્ત્રોમાં ખેડાણ કર્યું છે. હું એવો વિદ્વાન કે શાસ્ત્રોમાં પારંગત નથી. વળી, હું સંસ્કૃત ભાષા પણ અલ્પ માત્રામાં સમજી શકું છું. પરંતુ, વર્ષોથી એક જિજ્ઞાસુ તરીકે અમુક શાસ્ત્રોનો મેં અભ્યાસ કર્યો છે એટલે પોતાને હું શાસ્ત્રોના અભ્યાસુ તરીકે ચોક્કસ ઓળખાવું છું.

અમુક તથ્યો વિષે વાંચતાં અને વિચારતાં અનેકવાર નવાઈ પામી ગયો છું કે, હજારો વર્ષો પહેલાં એવો વિચાર કે આચાર કેવી રીતે શક્ય બન્યા હશે? હું પોતે વિજ્ઞાન/એન્જીનીયરિંગનો માણસ છું એટલે અમુક તથ્યોને એ દૃષ્ટિએ વિચારું છું. ઘણીવાર મેં મારી પાસે ઉપલબ્ધ પુસ્તકોમાં નોંધ કરી રાખી છે. લગભગ ૧૨ વર્ષના ભારતીય શાસ્ત્રોના અછડતા અલ્પ-અભ્યાસે મને નવી દૃષ્ટિ આપી છે. ઘણીવાર પ્રચલિત માન્યતાઓથી વિરુદ્ધ સત્ય મારા ધ્યાનમાં આવ્યાં છે. કોઈવાર મારો અભ્યાસ અલગ માર્ગે દોડ્યો છે. ઘણી બાબતોમાં મને શાસ્ત્રોમાં આલેખેલ માહિતી કવિની કલ્પના લાગી છે, તો ઘણી બાબતો અચંબો પમાડી ગઈ છે.

મને વ્હૉટ્સઍપ ને લીધે જોવા મળતાં અમુક વિડિયો કે નોંધમાં ભારતીય શાસ્ત્રોના ખોટા સંદર્ભ જોઈને દુઃખદ લાગણી થાય છે. લોકો “સૂંઠને ગાંગડે ગાંધી” બનીને જે “ધકેલ પંચા દોઢસો” કરે છે; એ સારું એવું મનોરંજન પૂરું પાડે છે અને દુઃખની લાગણી પણ જન્માવે છે. ભારતમાં જન્મેલા અનેક ભારતીયોને પોતાની સંસ્કૃતિના મૂળનું સહેજપણ જ્ઞાન નથી હોતું! આથી, મારીમતિમાં જેટલું સમાયું છે એ આ લેખમાળા રૂપે સહુની સાથે વહેંચવા જઈ રહ્યો છું.

દરેક લેખ માટે મારી રૂપરેખા આ પ્રમાણે રહેશે:

1) લેખની શરૂઆતમાં જે-તે પૌરાણિક/વૈદિક સાહિત્યના ગુજરાતી અનુવાદ હશે. એમાં મને અગત્યના લાગેલા શ્લોકના અનુવાદ લઈશ. સાથે મૂળ ગ્રંથમાંથી એનો સંદર્ભ અંક મૂકીશ, જેથી ઈન્ટરનેટ પર સંસ્કૃત/ઇંગ્લિશ/હિન્દી/ગુજરાતી વગેરે ભાષામાં ઉપલબ્ધ ગ્રંથ સાથે સરખાવી શકાય.

2) ઉપરોક્ત અનુવાદિત શ્લોકો વિષે જો ચર્ચા કરવા લાયક કોઈ મુદ્દો હશે તો એ ચર્ચીશ.

હું સંસ્કૃત ભાષા પૂરી સમજી શકતો નથી. એટલે, મારા અભ્યાસના મુખ્ય સ્રોત ત્રણ છે:

1) પંડિત રામ શર્મા લિખિત ચાર વેદ અને ૧૦૮ ઉપનિષદોનો અનુવાદ

2) http://www.sacred-texts.com/hin/index.htm પર ઉપલબ્ધ અનુવાદ

3) http://www.ancientvedas.com/ .

આ સર્વે સંદર્ભનો ઉપયોગ કરી હું મારું મનોમંથન રજુ કરીશ. મારો દૃષ્ટિકોણ અને તમારો દૃષ્ટિકોણ અલગ હોઈ શકે છે, એટલે એની ચર્ચા કરવી મને ગમશે. એ માટે કૉમેન્ટ મૂકી શકો અથવા મને chipmap@gmail.com પર ઈમેલ કરી શકો.

 

તો ચાલો શરૂ કરીએ ૨૪ ઑક્ટોબર, ૨૦૧૭થી, ૨૧મી સદીની વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિએ ભારતીય શાસ્ત્રોનો અભ્યાસ!

Patel406210322-004

આદિશક્તિની આરતી – ચિરાગ પટેલ ઑક્ટોબર 01, 2017

આદિશક્તિની આરતી – ચિરાગ પટેલ ઑક્ટોબર 01, 2017

જય મા જય આદિશક્તિ માતા
જય મા જય ભુવનેશ્વરી માતા

પ્રથમે શૈલપુત્રી વન્દું, છે નંદિવાહની માતા
ત્રિશૂલ કમલ શોભતા, લં મૂલાધાર માતા
જય મા જય આદિશક્તિ માતા

દ્વિતીયે બ્રહ્મચારિણી પૂજું, પદવાહની માતા
માળા કમંડળ સોહાતા, વં સ્વાધિષ્ઠાન માતા
જય મા જય આદિશક્તિ માતા

તૃતીયે ચંદ્રઘંટા ભજું, વાઘણવાહની માતા
અર્ધચંદ્ર શસ્ત્રો સજતાં, રં મણિપુર માતા
જય મા જય આદિશક્તિ માતા

ચતુર્થે કૂષ્માંડા યજું, સિંહણવાહની માતા
આદિશક્તિ આદિસ્વરૂપા, યં અનાહત માતા
જય મા જય આદિશક્તિ માતા

પંચમે સ્કંદમાતા નમું, સિંહવાહની માતા
ખોળે સ્કંદ રમંતા, હં વિશુદ્ધિ માતા
જય મા જય આદિશક્તિ માતા

ષષ્ઠે કાત્યાયનિ અર્ચુ, સિંહવાહની માતા
વરદ અભય ધરંતા, ૐ આજ્ઞા માતા
જય મા જય આદિશક્તિ માતા

સપ્તમે કાલરાત્રિ શરણું, ગર્દભવાહની માતા
અભય વરદ દાતા, આઙ સહસ્રાર માતા
જય મા જય આદિશક્તિ માતા

અષ્ટમે મહાગૌરી સ્મરું, વૃષભવાહની માતા
ડમરું ત્રિશૂલ સ્થાપતાં, ગૌર આભા માતા
જય મા જય આદિશક્તિ માતા

નવમે સિધ્ધિદાત્રી પ્રણમું, સર્વ ધારિણી માતા
શંખ ચક્ર ગદા પદ્મ સ્થિતા, આદિ પરાશક્તિ માતા
જય મા જય આદિશક્તિ માતા

જય મા જય નારાયણી માતા
જય મા જય ભવતારિણી માતા
જય મા જય ભુવનેશ્વરી માતા
જય મા જય આદિશક્તિ માતા

Patel406210322-004

વેરી – ચીરાગ પટેલ જાન્યુઆરી 30, 2009

વેરી – ચીરાગ પટેલ જાન્યુઆરી 30, 2009

કેમ કરી સમજાવું દીલને? દ્વેષે બળે પ્રતીક્ષણ.
શોધે છે એનો વેરી તારી હરએક હલચલમાં.

તારી ધડકનોને સમાવતી શય્યામાં છે રજાઈ,
તને આલીંગતી સુવે રાતે, કેવી એ સદભાગી.

સ્નાન કરતી તું હુંફાળા પાણીની ધારે રોજ,
તારા અંગેઅંગને સ્પર્શતી, કેવી એ સદભાગી.

સમારતી તું ઘટાદાર વાળ જ્યારે કાંસકી વડે,
પસવારે તારા રેશમી કેશ, કેવી એ સદભાગી.

સજતી તું શણગાર સોળ સુવર્ણ આભુષણે,
ચુમે તારા હ્રદય, કટી, હસ્ત; કેવાં એ સદભાગી.

પહેરતી તું પગરખાં ચમચમાતાં આખેટે,
ઝીલતાં પાદપ્રહાર તારો, કેવાં એ સદભાગી.

ક્ષુધાશમન કરતી તું નવાં આમ્રફળ સંગાથે,
ચુંબન પામે તારા અધરોનું, કેવું એ સદભાગી.

સંતાપ પામતું આ દીલ, યાદી છે એની ઘણી,
શક્તી પામે સહેવાની તે, યાદો તારી છે ઘણી.

Patel406210322-004

આપણે – ચીરાગ પટેલ જાન્યુઆરી 26, 2009

આપણે – ચીરાગ પટેલ જાન્યુઆરી 26, 2009

હું અને તું.
આપણે.
સારસ અને સારસી.
સાથી-સંગાથી છતાંય અધુરાં.
પ્રેમ-અમૃતની ક્ષુધાથી તડપતાં.
અધરોની ભાષામાં એમ જ અટવાતાં.
મીલન માટે વીહ્વળ ધરતી-અંબર સરીખા.
નજીક છતાંય દુર એમ નદીના કીનારા જેવાં.
એકલી સાંજે ઢળતા સુરજની લાલીમા સમા.
મેઘ અને વીજલડીના પકડદાવ હમ્મેશાં રમતાં.
મૌનને વાચા આપતી અડાબીડ વનરાજી જેવાં.
જ્વાળામુખીના વીસ્ફોટને મૌન બક્ષતા વરસાદ જેવાં.
ઈન્દ્રધનુષી રંગોળીમાં ઉષા જેમ ચમક વીખેરતાં.
આકસ્મીક સંયોગે અસ્તીત્વ સંકોરતી લજામણી જેવાં.
આકાશે પડઘાતાં શ્વાસોચ્છવાસે પ્રાણ ધબકાવતાં.
આપણે.
દેહના લતામંડપે પ્રેમનો સાથીયો પુરતાં.
આપણે.

Patel406210322-004

હું – ચીરાગ પટેલ જાન્યુઆરી 06, 2009

હું – ચીરાગ પટેલ જાન્યુઆરી 06, 2009

હું.
અદનો માનવી.
“મા”ના ચરણોની રજ.
પ્રીયા! તારા અસ્તીત્વનું કારણ.
સખી! તારા હ્રદયની ધડકનો વચ્ચેનો ખાલીપો ભરતો અવકાશ.
તારા શ્વાસ અને ઉચ્છવાસથી નીપજતી પ્રાણશક્તી.
તારા રક્તબુંદોની ગતી વધારતો સંચાર.
તારા ચહેરાની લાલીમાને પ્રજ્વાળતો પ્રેમ.
તારી દેહલતાને કમનીયતા આપતો નીખાર.
ચાન્દરૂપી તને સતત નીહાળતો ધ્રુવનો તારો.
ગુલાબ જેવી તારી કુમાશનું રસપાન કરતો કીટ.
પારીજાત સમ તારી પવીત્ર સુવાસને માણતો પવન.
તારા વીરહની અગ્નીમાં ઝંપલાવતો વરસાદ.
તારા નયનતારાંને ચમકારો આપતો સુરજ.
તારા સતત ધોધમાર પ્રેમ-વ્હેણને વધાવતો દરીયો.
તારા પ્રાણનું મારા પ્રાણ સાથે અનુસંધાન કરતો.
હું.

Patel406210322-004

માધુર્ય – ચિરાગ પટેલ જુલાઈ 26, 2016

માધુર્ય – ચિરાગ પટેલ જુલાઈ 26, 2016

આંખોના આયને પડઘાય ચહેરો;
દિલના દ્વારે મનનો પીડતો પહેરો.

ઉર્મિની સંતાકૂકડીમાં પ્રેમ તડપતો;
સમયના આવરણે જીવ વલવલતો.

અમીનજરોનાં મધુર બાણ છૂટતાં;
ઘાયલની સહાયમાં શબ્દો ઉમડતાં.

તારાં હસતાં હોઠો ખીલવે ફૂલડાં;
ભાવ ભર્યાં પ્રેમનાં વેરાય મોતીડાં.

પળના વિરહમાં પળનું અલ્પ લયન;
ભવનાં મેળે જીવનનાં ભવ્ય મિલન.

ઋતુઓનાં અવિરત રાસની રમઝટ;
પ્રેમ પામે દ્વંદ્વોનાં અતુલિત આખેટ.

હૈયું ઠારે એવાં સખ્યનાં ચિત્રપટ;
“રોશની” “દીપ”માં અવિરત પ્રગટ.

Patel406210322-004

ભારતીયતા – ચિરાગ પટેલ ઑગસ્ટ 06, 2017

ભારતીયતા – ચિરાગ પટેલ ઑગસ્ટ 06, 2017

મૂળ ઈંગ્લીશ લેખનો આ અનુવાદ હું જુ.કાકાના સૂચનથી લખી રહ્યો છું. મૂળ લેખ: (http://rutmandal.info/being-indian-chirag-patel/)

ડિસેમ્બરની હાડ કકડાવતી ઠંડીના પહેલા અઠવાડિયાની આ વાત છે. હું ઑફિસના કૅફેટેરિયામાં બીજા બે ચીની મૂળના સહકર્મચારીઓ જોડે બેઠો હતો.અમે ભારતીય અને ચીની સંસ્કૃતિઓ વિષે ચર્ચા કરી રહ્યા હતાં. અમારી ચર્ચા ખાણીપીણી, પોષાક, ભાષા, ભૌગોલિક વિષમતાઓ વગેરે વિષે હતી. એકાએક મારી સહકર્મચારીએ તેની વળાંકમય કાળી આંખોમાં ઉત્સુકતા પહેરી મને પ્રશ્ન કયો, “ભારતીય હોવું એટલે શું? ભારતીય હોવાની ઓળખ કઈ?” એક-બે સેકન્ડ હું ઓઝપાઈ ગયો અને મારી અંદરથી ઉત્તર નીકળી આવ્યો, “અરે, હા, એ તો મારો ધર્મ!”

આ એક નાના વાક્યે મારી અંદર વિચારોનો સમુદ્ર ઘૂઘવતો કરી દીધો! હું વિચારોના વમળમાં ખોવાતો રહ્યો. હવે મારી પેન (અર્થાત કીબોર્ડ) સાથ આપે રહી છે; એટલે, તમારા શાંત મનસરોવરમાં હું કાંકરીચાળો કરી રહ્યો છું.

આજે સમગ્ર વિશ્વ જેને “ઇન્ડિયા” તરીકે ઓળખે છે એ મૂળ ગ્રીક શબ્દ “ઇન્ડસ” પરથી બન્યો છે. “ઇન્ડસ” મૂળે પર્શિયન (ફારસી) શબ્દ “હિન્દુ” પરથી આવ્યો છે. “હિન્દુ” શબ્દ પણ “સિંધુ”નો અપભ્રંશ છે. સિંધુ મૂલતઃ એક નદી છે જે અરેબિક/ફારસી પ્રદેશની નજીક છે. સંસ્કૃતમાં સિંધુનો અર્થ સમુદ્ર છે. સિંધુ સાચે જ સમુદ્ર સમાન નદી હતી! ફારસી લોકોએ સિંધુ નદીની આસપાસ વસનારા લોકો માટે “હિન્દૂ” શબ્દ પ્રયોજવાનું શરુ કર્યું. અર્થાત, “ઇન્ડસ” કે “હિન્દૂ” શબ્દમાં ભૌગોલિક સંદર્ભ રહેલો છે. અમુક અરેબિક લોકો “હિન્દુસ્તાન” શબ્દ વાપરે છે, જેનો અર્થ છે – હિંદુઓને રહેવાનું સ્થાન કે પ્રદેશ.

બ્રિટિશરોએ “હિન્દુ” શબ્દ અનેક સંપ્રદાયોને એક છત્ર હેઠળ સંબોધવાના પ્રયાસ રૂપે પ્રયોજવાનું શરુ કર્યું. એથી, “હિન્દુ” શબ્દ ધર્મનો સૂચક બન્યો, જે કંઈક અંશે “ઇન્ડિયા” માટે પણ કહી શકાય. સ્થાનિક લોકોએ પણ પોતાને મુસ્લિમો અને ખ્રિસ્તીઓથી અલગ ઓળખ સમા “હિન્દુ” શબ્દને ધર્મના નામ તરીકે અપનાવી લીધો!
આ બધાં જ નામ પરપ્રાંતિય કે પશ્ચિમે આપેલા છે.તો પછી, સ્થાનિક લોકો પોતાના પ્રદેશને કયા નામે સંબોધે છે? ભરત નામના રાજાએ પૌરાણિક સમયમાં જે પ્રદેશને પોતાના આધિપત્ય હેઠળ રાખ્યો હતો એને “ભારત” તરીકે ઓળખવામાં આવ્યો. એટલે જેને વિશ્વ “ઇન્ડિયા” કહે છે એનું પોતિકું નામ “ભારત” છે. ભારતનો સંસ્કૃત ભાષામાં અર્થ છે – એવો પ્રદેશ કે જેના રહેવાસીઓ બ્રહ્મવિદ્યાના ઉપાસક છે. એટલે, ભારત નામ ધાર્મિક ઓળખના ઓઠા વગર આધ્યાત્મિક સંદર્ભ પણ ધરાવે છે!

26 જાન્યુઆરી 1950થી અમલમાં આવેલા ભારતીય બંધારણ પ્રમાણે ભારતના બે નામ માન્ય રાખવામાં આવ્યા છે, 1) ભારત 2) republic of India (રિપબ્લિક ઑફ ઇન્ડિયા). આધુનિક ભારતમાં, જે લોકો પોતાને બિનસાંપ્રદાયિક ગણાવે છે તેઓ ઇન્ડિયા કે હિન્દુસ્તાન બોલવામાં ગર્વ અનુભવે છે. પરંતુ, બંને શબ્દો વિદેશી છે અને સંપ્રદાયિકતાના ઉદ્દબોધક છે! હવે નામ કરતા એના વિશેષણ તરીકેના સ્વરૂપનો વિચાર કરીએ જે વધુ અઘરું છે.

ભારત એ પૃથ્વી પર અવતરેલી અપ્સરાનું ભૌગોલિક રૂપ છે, પ્રકૃતિએ પૃથ્વી પર કંડારેલી કવિતા છે! સુરાહીદાર ડોક, વિશાળ પુષ્ટ છાતી, લાંબા પગ, આલિંગન આપવા તત્પર ખુલ્લા હાથ! ધરતીમા પર આ સુંદરીને 29 રાજ્ય અને 7 કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશમાં વિભાજીત કરવામાં આવી છે. આ સુંદરી 22 ભાષાઓ સંવિધાનિકરૂપે જાણે છે. મોટાભાગના રાજ્યોને પોતાની અલગ પ્રાદેશિક ભાષા, અલગ સાંસ્કૃતિક વારસો, અલગ વેશભૂષા, અલગ ખાણીપીણી, અલગ ઝાડપાન, અલગ પ્રાણીઓ, અલગ ભૌગોલિક પ્રકાર, અને અલગ પ્રાદેશિક તહેવાર છે. ઘણાં રાજ્યોને પોતાના આગવા કૅલેન્ડર પણ છે. બે પાડોશી રાજ્યોના લોકો એકબીજા સાથે વાત કરે તો આપણે એમની વચ્ચેની સમાન બાબતો કરતા અસમાન બાબતો વધુ અનુભવીએ. એવું લાગે કે જાણે બે અલગ રાષ્ટ્રના તેઓ રહેવાસી છે! તેમની આગવી પ્રાદેશિક નૃત્ય પરંપરા, અલગ વાસ્તુકળા , અને અલગ મૂર્તિકલાની શૈલી છે.

એક પરધર્મી કે વિદેશી માટે આટલી બધી વિવિધતાઓમાં એકતા શોધી ભારતીય હોવાના સામાન્ય લક્ષણ તારવવા માથાનો દુઃખાવો છે! દરેક ભારતીય એક ભાષાને માતૃભાષા કહે છે? ના. દરેક ભારતીયના એક પરંપરાગત વસ્ત્ર/પરિધાન છે? ના. દરેક ભારતીય એકસમાન ભોજન કરે છે? ના. દરેક ભારતીય એક ધર્મમાં માને છે? ના. દરેક ભારતીય એકસમાન દેખાવ ધરાવે છે? કદાચ! દરેક ભારતીય એકસમાન સંસ્કૃતિક સંદર્ભ પાળે છે? કદાચ! દરેક ભારતીય પરપ્રાંતીય વસાહતીઓ પ્રત્યે સહિષ્ણુ છે? હું “હા” કહેવા માંગુ છું પણ “મોટેથી ના”! દરેક ભારતીય એકસમાન લિપિમાં તેમની જુદી-જુદી ભાષાઓ લખે છે? નાઆ આ આ। ..!

તો પછી આપણે ભારત નામની દૈવિક અંશ ધરાવતી સૌંદર્યમૂર્તિ વિષે પહેલાં વાત કરી એનું શું? તો ચાલો, આપણે દરેક ભારતીયને પૃથક જાતિ, ધર્મ, લિંગ અને આર્થિક સ્થિતિ છતાંય એકસૂત્રે સાંકળતા તત્વ વિષે વિચાર કરીએ!

દરેક ભારતીય એક રાષ્ટ્રીય ભાષા હિન્દી અને બ્રિટિશ પરંપરા સમાન ઈંગ્લીશ ભાષા બોલે કે સમજે છે. દરેક ભારતીય એક બંધારણનું પાલન કરે છે. દરેક ભારતીય ભગવદ્ ગીતાને પવિત્ર ગ્રંથ માની સન્માન આપે છે. દરેક ભારતીય ગંગા નદીને પવિત્ર માને છે. દરેક ભારતીય હિમાલયને સન્માનીય સ્થળ અને કૈલાશ પર્વતને પવિત્ર ધામ માને છે. દરેક ભારતીય દૈનિક ખાણામાં મસાલા વાપરતો હોય છે. દરેક ભારતીય આયુર્વેદિક કે દેશી ઉપચાર પદ્ધતિમાં વિશ્વાસ ધરાવે છે. દરેક ભારતીય અમિતાભ બચ્ચન, રજનીકાંત અને સચિન તેંડુલકરને ઓળખે છે. દરેક ભારતીય ગાંધીબાપુને રાષ્ટ્રપિતા અને સ્વતંત્રતાના માર્ગદર્શક માને છે. દરેક ભારતીય ભ્રષ્ટાચારને અનિવાર્ય દુષણ માને છે. દરેક ભારતીયની વિશેષ સ્થળોના પ્રવાસની એક યાદી તૈયાર હોય છે. દરેક ભારતીય ભારતને વિશ્વમાં પહેલા સ્થાનનું રાષ્ટ્ર જોવા માંગે છે. દરેક ભારતીયને જીવન વિશેનું (દોઢ) ડહાપણ હોય છે અને બીજાને એ છૂટથી લ્હાણી કરવામાં માને છે! દરેક ભારતીય યોગ અને પ્રાણાયામ થોડા અંશે જાણે છે અને અજાણપણે અમલમાં પણ મૂકે છે. દરેક ભારતીય સંસ્કૃત ભાષાને પોતાની માતૃભાષાનું મૂળ માને છે.

જાણીતા પૌરાણિક ઈતિહાસ પ્રમાણે, ભારત નામની એક ભૌગોલિક ભૂમિની પરિકલ્પના દરેક ભારતીય માનસમાં રહી છે. 33 કોટિ દેવી-દેવતાઓમાં માનવા છતાં દરેક ભારતીય એક પરમ તત્વમા માને છે; અને દરેક દેવી/દેવતાને એ પરમ તત્વનું એક સાકાર સ્વરૂપ માને છે. વળી, એ દરેક દેવી/દેવતાનો પંથ અંતે તો એ પરમ સત્ય સુધી પહોંચાડી મુક્તિ/મોક્ષ/નિર્વાણની પ્રાપ્તિ કરાવે છે એવું દરેક ભારતીય જાણે-અજાણે માને છે. દરેક ભારતીય ઋગ્વેદ, સામવેદ, યજુર્વેદ, અથર્વવેદ રૂપી ચાર વેદો પ્રત્યે અનન્ય ભક્તિભાવ ધરાવે છે. દરેક ભારતીય ભગવદ્દ ગીતાને ધાર્મિક, આધ્યાત્મિક અને દૈનિક પ્રવૃત્તિનો માર્ગદર્શક ગ્રંથ માને છે. આધ્યાત્મિકતાનું પ્રતીક કમળ એ રાષ્ટ્રીય પુષ્પ છે. મોર અને વાઘ રાષ્ટ્રીયતાના પ્રતીક અને ગૌરવ છે. આ દરેક પ્રતિકો ભારતીયોને સાંકળે છે. ગીતામાં કહ્યા મુજબ – सूत्रे मणिगणा इव એક માળામાં પરોવાયેલાં મણકાં સમ!

વૈદિક પરંપરા અને સનાતન ધર્મ પ્રમાણેનું જીવન નિર્વહન જ ભારતીય હોવાની આગવી અને એક ઓળખ છે એ સત્ય શું આપણે નકારી શકીશું? અલગ ધર્મ પાળતાં દરેક ભારતીયો શું આ સત્ય સ્વીકારશે?

Patel406210322-004

પ્રણય – ચીરાગ પટેલ સપ્ટેમ્બર, 19, 2008

પ્રણય – ચીરાગ પટેલ સપ્ટેમ્બર, 19, 2008

સખી, અન્ધારે પ્રગટાવે દીવડાં અનેરાં;
જગવે આતમે પ્રેમનાં રોમાંચ અનેરાં.

દુનીયા આથમે, ઉગતી ત્યારે સહીયર;
વીસામો મોટા છાંયે, હોય પોતે મહીયર.

ધર્યાં ભેખ સંસારના, ચાલ્યો કર્તવ્ય પથ;
માંહ્યલો જાણે ‘મા’નો જ સાચો એક પથ.

હસતું રમતું ફુલ જાણે પ્રગટાવે બધે સ્મીત;
જળકમળવત ખીલતું, અપનાવી એક મીત.

ડાળ બની ચન્દન, પ્રણય સ્ત્રોત મલયાનલ
પલળે ચન્દન સુવાસે હવે એ મલયાનલ.

ક્યાંથી પામે અમૃત સખી, તુજને વીસરી;
મૃગ ભટક્યું ડુંગરે, સુગન્ધી શોધે કસ્તુરી.

જાણી તને, જાણ્યો મને, ઉધામા અશાંત;
બોલકું બન્યું હૈયું હવે, મનમન્દીરીયું શાંત.

ના ભાળું દીઠે હવે તને, તોયે ના ઉત્પાત;
અંતરે દીઠું હમ્મેશ, વરસાવું બહુ પ્રેમપાત.

રાધા છુપાવે કાનો હૈયે, જાણે ના કોઈ;
કાનો બહાર ના આવે, રહે બધું જોઈ.

Patel406210322-004

જોગીડો – ચીરાગ પટેલ સપ્ટેમ્બર 13, 2008

જોગીડો – ચીરાગ પટેલ સપ્ટેમ્બર 13, 2008

રે જોગીડો ચાલ્યો આજે સાચી રાહ પર,
ભેખ ધર્યો અનોખો, રસ્તો પકડ્યો નવો.
રે જોગીડો…

મારી ડુબકી અતળ પાતાળે, મુલાધારે,
ત્યાં તો ભાત ભાતનાં મોતીડાં પામ્યો.
રે જોગીડો…

સ્વાધીષ્ઠાને બેઠાં કામ-કાંચનના મગર,
ડીલે ચોળી ત્યાગ-સત્યની હળદર બધી.
રે જોગીડો…

રવ રવ નરક રસ્તે, ભુખ-તૃષ્ણા મણીપુરે,
જપ-તપ કરતો પામે પાર નરપુંગવ.
રે જોગીડો…

શરુ થયો ઉર્ધ્વમાર્ગ જ્યારે ગયો અનાહતે,
આતમદર્શનની સીડી ચઢ્યો ચન્દનખાણ.
રે જોગીડો…

સર્વ સીધ્ધીનું કેન્દ્ર ઉમટે જ્યારે વીશુધ્ધે,
એનાથી આગળ વધ્યો એ રુપાની ખાણ.
રે જોગીડો…

ગોપાલદર્શન અવર્ણનીય જ્યારે આજ્ઞાએ,
સોનાની ખાણ રહે ત્યાં જોગીરાજ આખરે.
રે જોગીડો…

બ્રહ્મામૃતસાગરે મારી છેવટે ડુબકી સહસ્ત્રારે,
ભળી ગયો મહાસાગરમાં, તે-તે હું-હું, બધે.
રે જોગીડો…

મીઠાની પુતળી ભળી ગઈ સાગર-ઉંડાણે.
રે જોગીડે ભાળ્યો છેડો સાચી રાહ પર.

Patel406210322-004

વનદેવી – ચીરાગ પટેલ Sep 07, 2008

વનદેવી – ચીરાગ પટેલ Sep 07, 2008

ઓ વનદેવી! શ્વેત વસ્ત્રોથી આચ્છાદીત, આહ્લાદક!
પારીજાત સરીખી પવીત્ર, પ્રગલ્ભીત.
સ્વર્ગનો પમરાટ, પ્રસ્ફુલ્લીત અંગે-અંગ.
પ્રસરે તવ સુગન્ધી કસ્તુરી દુર્લભ.
દેહલતા પર સુવર્ણ રજ ચમકતી.
આકર્ષક મુખમંડળ, અવર્ણનીય, કમનીય.
ધીરે ધીરે સરતી ધીર ગમ્ભીર ચાલ.
જોઉં તને હમ્મેશ, સ્વપ્નસમ ભાસતી.
આ આગોશમાં જ ભાળું.
રે… એ તો ભ્રમ માત્ર જ.
ક્યારે, ઓ વનદેવી! કેવો હું તલસું!
આતુર હું ‘મા’ના દર્શન માટે.
વનદેવી, ક્યારે આપીશ તું મને છુટ્ટી?
શા માટે માંગું એવી છુટ્ટી?
તું પણ તો એનું જ એક અંશ.
કેમ ના ઓળખું તને, ભાળું એ જ.
જ્યારે તું અ-ભ્રમવત મળે જો,
થાય ત્યારે જ પુરું ચક્ર જન્માંતરનું.
પછી શી અબળખા? કેવું એ શાશ્વત સાયુજ્ય?
‘મા’ તો છે અંતરમાં બીરાજેલી.
હું યંત્ર, એ યંત્ર ચલાવતી, ઓ વનદેવી.